سه‌شنبه 30بهمن‌ماه، هشتمين برنامه زنده و 60 دقيقه‌اي ما در گروه فرهنگ و دانش شبكه راديويي فرهنگ، از ساعت 3 تا 4 بعدازظهر روي موج FM 106.7 براي همه ايران روي آنتن رفت. قرار بود هفته گذشته اين موضوع را طرح كنيم كه مذاكرات علني مجلس اولويت اول آنتن شبكه بود و ما برنامه نداشتيم. موضوع محوري برنامه اين هفته جالب بود: زباله!

دنيا تحت تاثير فناوري‌ها و محصولات آن‌ها است و سرعت چشمگيري هم در برآورده كردن نيازهاي ما انسان‌ها و مشتريان پرتوقع دارد، اما در اين ميان موجودات بي‌زباني كه صداي ناله و فريادهاشان را با تاخير مي‌شنويم. زمين، كره‌هاي ديگر، محيط زيست و حيوانات و گياهان مثل ما اهل صدور اعلاميه نيستند و خودشان هم تشكل مستقل و نماينده در شوراهاي گوناگون ندارند.

در برنامه اين هفته موضوع زباله را از چند زاويه نگاه مي‌كنيم:

• زباله‌هاي باستاني (نشانه‌هاي به جا مانده از دوران كهن)
• زباله‌هاي زيست‌محيطي (پسماندهاي خانگي و شهري و صنعتي و بيمارستاني و بازيافت)
• زباله‌هاي الكترونيكي و مجازي (سخت‌افزارها و نرم‌افزارها، هرزنامه‌ها و وب‌سايت‌ها و ...)
• زباله‌هاي تصويري (تبليغات و سيماي شهر و ...)

 گفت‌وگوهاي كارشناسي ما در برنامه نشانه با اهل فن و استادان صاحب‌نظري از دانشگاه و مراكز علمي انجام مي‌شود. در برنامه امروز با اين بزرگواران هم‌كلام  شديم: آقايان دكتر حسن فاضلي (رييس پژوهشكده باستان‌شناسي)، دكتر محمدعلي عبدلي (استاد دانشكده محيط‌زيست دانشگاه تهران)، دكتر اميد ميربهاء (مؤسسه عالي مديريت برنامه‌ريزي ـ اگر عنوان را درست گرفته باشم) و دكتر محمود محمديان (استاديار دانشگاه علامه طباطبايي).

تعداد پيامك‌هاي دريافتي برنامه عدد قابل توجهي بود و نكات جالبي را هم در مورد زباله‌هايي كه اطراف خود مي‌بينيم طرح كردند.

دو سال پيش به بهانه برگزاري چند سمينار آموزشي از سوي گروه پژوهشي صنعتي آريانا، ميهمان پارك علم فناوري استان مركزي و مركز رشد اين پارك بودم. معرفي تكنيك‌هايي كه مي‌توان به كمك آن‌ها مسير نوآوري را هموارتر پيمود محور اصلي سمينارها بود. مهندسي ارزش، QFD و TRIZ سرفصل روزهاي آموزشي  تعريف شدند و از آن‌ها استقبال خوبي به عمل آمد. چند ماه پس از آن هم با معرفي مسؤولان همين مركز رشد، سمينار TRIZي در شركت شهرك‌هاي صنعتي استان مركزي برگزار شد كه آقاي دكتر سليمي، ‌خود براي ارايه،بدان‌جا رفتند.

حالا پس از آن برنامه دوباره به اراك مي‌روم تا براي علاقه‌مندان كارآفرين پارك، در مورد كاربردهاي متنوع و اثربخش TRIZ حرف بزنيم.توسعه بازار شركت‌هاي مستقر در پارك مساله اصلي ايشان است. عنوان سمينار را كشف خلاقانه فرصت‌ها از مساله‌هاي بازار گذاشته‌ايم قرار است پس از اين هم همكاري‌مان ادامه داشته باشد.

سمينار با اشتياق دوستان جوان برگزار شد. ساعت 4 موعد پايان كار ما بود، اما 5 از سالن خارج شديم. نگاه‌ها و پرسش‌ها، حكايت از رضايت ايشان و سودمندي برنامه داشت و به استناد صحبت‌ها، اوايل سال آينده هم بايد دو سه روزي كارگاه TRIZ داشته باشيم. اميدوارم تا آن زمان، بازخوردهايي از استفاده دوستان استان مركزي از آن‌چه در سمينار گقتيم دريافت كنم.

 

هميشه راز و رمزي از سينما و علاقه به تصوير در فكر و ذهن داشتم. اما نقطه عطف زندگي سينمايي‌ام (همان زندگي‌ام با سينما) روايت هنري و فني فيلم‌سازي، از زبان دبير خوب ادبيات دبيرستان بود. آقاي ملكي آن‌چنان از «گاو» مهرجويي صحبت مي‌كرد كه فكر مي‌كردم زندگي را باخته‌ام اگر اين فيلم را نبينم. اشتراك ماهنامه فيلم از روزگار دبيرستان تا اين پانزده شانزده سال پس از آن، شاگردي آتيلا پسياني و سيروس شاملو و همكاري با سيف‌الله صمديان، و رفاقت قديمي با دوستان علاقه‌مند به هنر ـ كه امروزه چهره‌هاي شناخته‌شده‌اي هستند ـ همه از همان علاقه به «تصوير» در من مانده است. راستي! چطور مي‌شود نسبت به سينما و سحر صدا و تصوير بي‌تفاوت بود؟ اين سالن تاريك با آن پرده بزرگ پيش‌روي، با ما چه مي‌كند كه نرفتن به آن‌جا دلتنگ‌مان مي‌كند؟

به قول فليني فقيد: «سينما دروغ بزرگي است» و همه تشنه اين دروغ گفتن و زيباتر دروغ ديدن و شنيدن هستيم. به ياد دارم روزهايي كه دايي فيلم‌هاي سوپر 8 را مي‌فرستاد آلمان تا ظاهر شوند و بعد آپارات كوچك خود را روبه‌روي ديوار سفيد منزل مادربزرگ روشن مي‌كرد و ما مي‌نشستيم پاي خاطره‌هاي ثبت شده از دوران كودكي آن هم به روايت فيلم سياه و سفيد! حالا كه دنيا ديجيتال شده و سينماهاي خانگي همه جا ديده مي‌شوند. كافي‌ست اراده كني تا آخزين توليدات دنيا را روي دي وي دي تماشا كني. صداي دالبي سراند و ابزارهاي رايانه‌اي، با تلفيق فناوري‌هاي اطلاعات و شدني‌هاي دنياي ديجيتال، ايده‌هاي سينماگران امروزي را روز‌به‌روز آسان‌تر به عينيت تبديل مي‌كند. هر چه بيشتر تخيل كني، ابزارها را كامل‌تر مي‌كنند.

مشتريان كليك مي‌دانند كه در اين ستون به بهانه موضوع ويژه هر شماره، به مفاهيم نوآوري نظام‌يافته و TRIZ مي‌پردازيم. موضوع ويژه كليك را به محتواي علمي TRIZ مي‌سپاريم و با معرفي يكي از «روندهاي تكامل» مطرح در دانش نوآوري نظام‌يافته، پيش‌بيني‌هايي از آينده را مي‌سازيم. سينما و تلويزيون و برنامه‌سازي در اين رسانه‌ها دست‌مايه اين نوبت مشق نوشتن ما است. روند كليدي مدنظر براي اين شماره، افزايش به‌كارگيري حواس است. روندهاي ديگري مثل «شكستن مرزها»، «افزايش تعداد رنگ‌ها»، «درگير كردن مشتري در محصول» و ديگر موارد مرتبط از ميان 31 روند تكامل نيز، قابل طرح هستند اما با توجه به حجم اين ستون، به معرفي افزايش به‌كارگيري حواس بسنده مي‌كنيم.

هر چند اين روند، پيشتر هم در همين ستون مورد استفاده قرار گرفته اما در معرفي‌اش بايد گفت كه سيستم‌هاي مختلف مثل فيلم‌سازي،‌ ابتدا از يكي از حواس بيشترين بهره را مي‌برند و بر آن متمركز مي‌شوند. در ادامه مسير تكامل و توسعه، كم‌كم ديگر حواس پنج‌گانه به سيستم وارد مي‌شوند و اين ورود گاهي با دشواري و با تولد فناوري جديد ممكن مي‌شود. سينما را در نظر بگيريم و به ياد بياوريم كه اول سينماي صامت متولد شد. بينايي اولين حس درگير در اين محصول بود. رفته رفته صدا آمد و شنوايي هم وارد بازي شد و بعد رنگ‌ها اضافه شدند. در هر مرحله از تكامل هم مثل تبديل صداي مونو به استريو پيشرفت‌هايي رخ مي‌دهد. هنوز لامسه و بويايي و چشايي به‌طور گسترده و جدي وارد سالن‌هاي سينما نشده‌اند. سفر كرده‌هاي اهل فيلم ديدن، از سينماهايي مي‌گويند كه در آن‌ها لامسه هم جنبه واقعي پيدا كرده و هنگام فيلم ديدن در صحنه‌هايي از فيلم، چيزهايي از زير صندلي به پاي تماشاگر مي‌خورد و او حس مي‌كند كه مار فيلم در واقع هم به پايش خورده و گاهي هم در صحنه‌اي باراني از فيلم، نم باراني از سقف سالن مي‌بارد و از چپ به راست از سر تماشاگران مي‌گذرد.

 

با اين مثا‌ل‌ها، در آينده نزديك دنياي سينما و تلويزيون چنين خواهند شد:

1. فيلم‌ها به واقعيت‌هاي زندگي نزديك و نزديك‌تر مي‌شوند. اگر در برنامه آشپزي تلويزيون يا فيلم سينمايي، كسي از بوي خوش غذايي كه در سفره آماده ميل شدن است تعريف كرد و شما هم بلافاصله اين بو را استشمام كرديد، تعجب نكنيد! حس‌گر و فناوري اطلاعات با همنشيني هنرمندان و متخصصان شيمي اين نشدني را به واقعيت تبديل مي‌كنند.
2. اگر هميشه روياي بازي كردن به جاي فلان بازيگر محبوب خود را داشته‌ايد،‌ شايد زمان زيادي به پايان انتظارتان نمانده باشد! به كمك نرم‌افزارها و با شبيه‌سازي ريزه‌كاري‌ها بازي مارلون براندو يا استاد عزت‌الله انتظامي، شما مي‌توانيد در فيلمي از ايشان و به جاي آن‌ها بازي كنيد. حالا كه نر‌م‌افزارهاي شبيه‌ساز صدا متولد شده‌اند و صداي دوبلورها را كپي‌سازي مي‌كنند، تصويرسازها هم سر و كله‌شان پيدا مي‌شود.
3. شايد بتوانيد در سال‌هاي آينده، همين‌طور كه اين سوي پرده نشسته‌ايد وارد فيلم شويد و چند دقيقه‌اي با نگاه و درك خود، جاي يكي از هنرپيشه‌هاي مسير فيلم را جلو ببريد. يا اين كه به كمك نرم‌افزار‌ها، همان‌گونه كه امروز بازيكنان فوتبال را در مسابقه رايانه‌اي انتخاب مي‌كنيد، به جاي كارگرداني بزرگ بنشينيد و از ميان برترين هنرمندان دنيا،‌ گزينه‌هاي دلخواه خود را برگزينيد و فيلم جديدي را روي نمايشگر كارگرداني كنيد.
4. اين كه فناوري دوربين‌ها را روز به روز كوچك‌تر مي‌كند و كيفيت آن‌ها را مدام بالاتر مي‌برد مي‌تواند ما را به جايي برساند كه دوربين و تجهيزات جانبي آن حذف شوند. وقتي دو بازيگر روبه‌روي هم بازي مي‌كنند، چشم هر يك (يا لنزي كوچك كه به عنوان دوربين در چشمشان كار گذاشته مي‌شود) تصوير روبه‌رو را ثبت مي‌كند. نمايشگر پيش روي كارگردان و سيستم نرم‌افزاري كنترل از راه‌ دور هم به او امكان زوم كردن و پن و تيلت را مي‌دهد و همه چيز طبيعي‌تر و جذاب‌تر مي‌شود.
5. كمك فناوري اطلاعات به دكوراسيون و طراحي گريم و صحنه‌ و لباس، بر كسي پوشيده نيست. از شبيه‌سازي سياهي‌لشگرها گرفته و تكثير آن‌ها، تا تست كردن گريم چهره روي نمايشگر و اضافه كردن وسايل صحنه و ... همه امروزه در سينما و تلويزيون خودمان هم پر از مثال هستند.
6. آرشيو شدن توليدات تلويزيون و سينما در قالب فايل‌هاي با كيفيت ولي كوچك و فراهم شدن امكان جستجو در ميان ديالوگ‌ها يا صحنه‌هاي فيلم‌ها بر اساس لوكيشن، موسيقي، نماي‌ دوربين، هنرپيشه و ... به مدد پيشرفت‌هاي دنياي ديجيتال، آسان و اجرايي مي‌شود.
7. سخت‌افزارهاي نمايش فيلم دگرگون مي‌شوند. تصور كنيد كه امواج تلويزيوني را به راحتي دريافت فركانس‌هاي برنامه راديويي روي تلفن همراه خود مي‌گيريد؛ آن هم با سيستم دريافت و پخش ديجيتال، نه روش آنالوگ گوش‌هاي چيني موجود در بازار تلفن همراه ايران. در اين صورت، اگر تلفن شما بتواند تصويرهاي دريافتي را اسكرين كند ـ يعني مثل ويدئو/ ديتا پروجكشن روي پرده يا ديوار بيندازد ـ نمايشگر شما ديگر صحفه كوچك تلفنتان نيست، بلكه پرده‌اي است بزرگ و ديدني.
8. خود پرده‌هاي نمايش و تلويزيون‌ها خانگي هم قابليت كش آمدن پيدا مي‌كنند. موقع خريد يك تلويزيون در بازار صوتي و تصويري‌ها، به شما پيشنهاد يك تلويزيون حداكثر 52 اينچ مي‌دهند كه در حالت معمولي 21 اينچ ديده مي‌شود اما اگر گوشه‌ها آن‌ را بگيريد و بكشيد تا 52 اينچ بزرگ مي‌شود!
9. امنيت و كپي‌رايت هم در لايه‌هاي ديگري خود را يادآور مي‌شود. قفل نرم‌افزاري و سخت‌افزاري و كد دادن و ... با روش‌هاي جديدتري دنبال مي‌شوند كه كسي نتواند محصولي هنري را بدون پرداخت حقوق آن كپي كند. سينما آزادي تهران كه تازه رخ جديدش را رونمايي كرده است، سيستمي دارد كه كسي نمي‌تواند از تصوير در حال نمايش آن با دوربين كپي‌برداري كند. تازه سر در اين سينما هم از نقاشي روي پارچه‌هاي بزرگ سابق و بعد پلات رنگي مدرن‌تر شده و يك نمايشگر ديجيتال بزرگ برايش نصب كرده‌اند. تيزر فيلم به جاي فيلم در خيابان ديده مي‌شود و بعد ما را مي‌برد به داخل سالن سينما...

زندگي همه ما پر شده از كارهاي روزمره و پي‌گيري‌ها و بدهي دادن‌ها و طلب وصول كردن‌ها. بايد و نبايدها آن‌قدر زياد شده‌اند كه كمتر كسي فرصت فكر كردن و «خلاق انديشيدن» را دارد. چند دقيقه‌اي به ديگر كارها و مشغله‌هاي فكري‌تان مرخصي بدهيد و با مرور محتواي اين ستون متفاوت فكر كنيد. اگر چيزهاي جالبي به فكرتان رسيد و از ايده‌پردازي خود لذت برديد،‌ با يك اي‌ميل به كليك، ديگران را هم در آن شريك كنيد. همه واقعيت‌هاي امروز، ريشه در رويا‌هاي ديروز دارند.  clickparvandeh@jamejamonline.ir

 

اين مطلب در كليكيك‌شنبه 28 بهمن چاپ شده است. طرح روی جلد همین شماره نیز به این مطلب اشاره دارد

http://www.jamejamonline.ir/paperctgs.aspx?SID=251

سال ۱۳۸۵ در چهارمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت کارگاهی داشتم با عنوان حل مساله؛ مهارت کلیدی مدیران. این کارگاه ۱۰۰ دقیقه‌ای، آخرين برنامه روز دوم كنفرانس بود. روز دوم هم پنج‌شنبه 30 آذرماه بود و شب يلدا.

چند دقيقه‌اي زودتر به سالن برگزاري كارگاه در طبقه بالايي مجتمع اجلاس سران رفتم تا براي شروع برنامه آماده شوم. سالن شلوغ و عده زيادي پيشتر از من آماده بودند. اين استقبال قابل پيش‌بيني نبود. هم موضوع براي اين كنفرانس و مخاطبان آن تازه بود و پيشتر محكي نخورده بود و هم روز دوم كنفرانس، شب جمعه و آن هم شب يلدا... بزرگاني هم در سالن بودند و بعدا آمدند كه در حضورشان ارايه كردن، حكايت درس پس دادن شاگرد و زيره به كرمان بردن بود. تصور كنيد آقاي دكتر روستا، دكتر ميرسپاسي، دكتر انصاري رناني،خانم دكتر ملكمي و تعدادي از مديران ارشد شهرداري و سازمان‌هاي ديگري كه مي‌شناختمشان همه حاضر بودند و عده زيادي هم ايستاده در اطراف سالن.

بخشي از زمان تخصيص‌يافته به كارگاه بنا به اضطرار و پيشامدي خاص، به موضوعي ديگر تخصيص يافت و كمي هم فضا را تحت تاثير قرار داد. در اين مجال قصد چند و چون آن را ندارم. براي من نكته مهم اشتياق جمع به موضوع حل مساله و نياز جدي مديران به ماهر شدن در اين زمينه بود. در حد بضاعت زمان در اختيارم از TRIZ و قابليت‌هاي آن در كشف و حل مساله صحبت كرديم.

اين كارگاه و بازخوردهاي خوب آن منجر شد به برگزاري كارگاهي ديگر در پنجمين كنفرانس بين‌المللي مديريت (27 و 28 آذر 1386 ـ تهران، سالن اجلاس سران). عنوان كارگاه را ابزارهاي نوآوري نظام‌يافته براي تعريف و كشف مساله انتخاب كرديم. اين كارگاه هم خوشبختانه با استقبال خيلي خوب همراه بود و روسفيد مانديم. برنامه كنفرانس اينجا است: http://www.irimc.com/general/slid/index.htm (كارگاه من انتهاي همان صفحه است) و فايل‌ ارايه شده در كارگاه از اين طريق قابل دسترسي علاقه‌مندان: http://www.irimc.com/general/slid/513.pdf.

پيش از اين كه كارگاهم در كنفرانس پنجم مديريت قطعي شود، با توجه به بازخوردهاي سال گذشته، مديريت برگزاري دومين كنفرانس بين‌المللي مديريت بازاريابي، با كارگاه كشف خلاقانه فرصت‌ها از مساله‌هاي بازار موافقت كردند. اينجا با مشورت خانم مهندس سارا سليمي و همفكري‌هاي قبلي با آقاي Darrell Mann كه مبدع TRIZ مديريتي است، محتوايي بر اساس نياز دست‌اندركاران بازاريابي طراحي شد. برنامه كنفرانس اينجا است: http://www.irmmc.com/index1.htm و فايل ارايه من آن از اين لينك قابل دسترسي است: http://aryana.parsianhost.net/slidpdf/235.pdf

2 و 3 بهمن‌ماه 1386 كنفرانس در سالن همايش‌هاي رازي تهران برگزار شد و كارگاه من هم بعدازظهر روز دوم بود. دو روز پيش، از دبيرخانه كنفرانس اطلاع دادند كه بر اساس نظرسنجي انجام شده در زمان كارگاه ـ كه تعداد نمونه‌هاي جامعه آماري آن هم قابل استناد است ـ خوشبختانه اين كارگاه با نمره بالايي به عنوان يكي از 3 ارايه برتر شناخته شده.

هم از اعتماد برگزاركنندگان و راهنمايي‌هاي ايشان (به‌ويژه آقاي مهندس مجتبي اسدي) و اعضاي كميته علمي (به خصوص آقاي دمتر روستا، دكتر حيدرزاده و دكتر محمديان) سپاسگذارم و هم از مخاطبي كه به ما بازخورد مي‌دهد تا بفهميم چقدر در مسير برآوردن نياز او گام برداشته‌ايم و كجا كژي داشته‌ايم. بيش از هر چيز، اين موفقيت‌ها را مرهون كار تيمي خوب كه در مؤسسه مطالعات نوآوري و فناوري ايران به شكل متمركز براي TRIZ انجام شده مي‌دانم و خود را تنها رواي و نمايشگر جلوي صحنه بحث‌هاي شيرين TRIZ. جاي آقاي دكتر سليمي خالي... يادش نيك...

راستي! در اين داستان پر راز و رمز خلاقيت و نوآوري چه‌ها نهفته كه به زبان‌هاي مختلف و در حوزه‌هاي مختلف ما را جذب خود مي‌كند؟!

 

ديروز روز سمينارهاي علمي مدرسه فرزانگان تهران بود. امروز، هفدهم و فردا 18 بهمن هم كارگاه علوم مدرسه برپا است. در كارگاه علوم، بچه‌ها دستاوردهاي علمي خود را در همه جاي مدرسه به نمايش مي‌گذارند و خودشان هم همه چيز اين سه روز را مديريت مي‌كنند و اولياي مدرسه فارغ از كار مي‌شوند.

سال تحصيلي پيش، فرصتي پيش آمد و با دعوت مسؤولان دبيرستان فرزانگان تهران، در ساعت‌هاي درسي بچه‌ها عنواني با نام مديريت نوين تعريف شد. هر چند كه هنوز در مدرسه مي‌گويند «مديريت نو» و ما يادآوري مي‌كنيم كه اين خطاهاي سهوي و تايپي «نو» به جاي «نوين» را تصحيح فرماييد! به هر حال نام مديريت نوين، بهانه‌اي بود براي گفتن ذره ذره TRIZ به بچه‌ها و طعم آن را به ايشان چشاندن.

بار اصلي تدريس در اين كلاس‌ها را همكار خوب و علاقه‌مند و دلسوزمان خانم نرگس خداخاني عهده‌دار شدند و نقش من بيشتر همفكري در طراحي دوره و محتوا و تقريبا يك روز در هر ماه حضور به عنوان معلم در كنار بچه‌ها بود.

براي بچه‌ها كارهاي عملي حل مساله در قالب پروژه واقعي تعريف شد و اين مشق‌ها را هم خودشان با علاقه و انتخاب و به سليقه گروهي برگزيدند. كارها خوب پيش رفت و بچه‌ها پرتكاپو و مشتاق در اين كلاس درس متفاوت روزهاي پنج‌شنبه شركت كردند. مخاطب ما 2 كلاس از دانش‌آموزان اول و 2 كلاس از دوم دبيرستاني‌ها بود. ايده‌پردازي بچه‌ها و همراهي‌شان با موضوع، بسيار جالب و ارزشمند جلوه كرد. حتا منجر به انجام تغييراتي در لايه‌هاي مديريتي مدرسه شد!

امسال براي كارگاه علوم (كه ماجرايي است جا افتاده در مدرسه و در دو سه روز كارگاه كه شكل نمايشگاه علمي دارد، حتا مديريت مدرسه هم با دانش‌آموزها است) بچه‌ها درخواست كردند كه سمينار هم برايشان بگذاريم... از مدرسه تماس گرفتند كه بچه‌ها خودشان «مديريت نوين» را در ليست درخواست سمينارها داده‌اند و قرار شد سمينار 70 دقيقه‌اي نوآوري نظام‌يافته برگزار شود.

نگاه مشتاق بچه‌ها به زندگي آلتشولر (مبدع TRIZ) و نوع تفكر TRIZي و نمونه‌ها و مثال‌ها بسيار باارزش است. اين كه حدود 10 نفري در كلاس‌هاي پارسال نگاهشان متفاوت شده و توانسته‌اند پس از كلاس هم با TRIZ فكرهاي بكر داشته باشند و مساله‌هاي خود را حل كنند،‌ منجر به اين شد كه حدود 80 نفري را همراه خود كنند و با تبليغ TRIZ به سمينار بياورند!

اميدوارم تربيت تفكر خلاق در مدرسه‌هاي ما جدي و جدي‌تر شود و نسل خوش‌فكر آينده در جهش‌ علمي كشور نقش شايسته‌اي داشته باشند. و آرزو دارم مديران مدارس ما، به آن‌چه برنامه‌ريزي و اجرا مي‌كنند آگاه باشند و نام و عنوان خود و مدرسه، آن‌ها را دچار توهم و غرور نكند.

 

اين سومين شماره‌ از دور جديد مطالب اين ستون است. پيشتر مدتي به كمك ابزار ساده و علمي «9 پنجره» به تحليل و بررسي گذشته، حال و آينده موضوع ويژه هر شماره از كليك پرداختيم. در آن شماره‌ها يادآور شديم كه از اين ابزار براي شناخت كلي موضوع و ايده‌پردازي استفاده مي‌شود. بسياري از محصولات و فناوري‌هاي دنياي ديجيتال، تغييرات چشمگيري نسبت به گذشته خود داشته‌اند كه در 9 پنجره‌ها تلاش اين بود كه چگونگي رسيدن به ايده‌هاي جديد و كاربردي شده براي شما تشريح شوند.

نوشتيم و گفتيم كه هدف از تولد مطالب 9 پنجره و تعريف اين ستون، بردن شما به پشت پرده تفكر خلاق و آموزش و مرور چگونگي طرح ايده‌‌هاي جديد است. اين همان چيزي است كه در بسياري از شركت‌هاي صاحب‌نام فناوري اطلاعات نه هر چند وقت يك‌بار بلكه هر روزه در حال رخ دادن است. به عنوان نمونه، اشاره داشتيم به مرور تصويرهايي كه از درون گوگل حكايت دارند و فضاي كار و ايده‌پردازي اين شركت صاحب‌نام را نمايش مي‌دهند.

در مجموعه جديد محتوايي اين ستون با تغييري در ابزار و نوع نگاهمان بنا است كه از زاويه‌اي جديد به موضوع ويژه كليك بپردازيم. بدين‌ترتيب از آينده اين فناوري و تغييراتي كه به‌واسطه آن ايجاد خواهد شد برايتان مي‌نويسيم و اشاره‌اي گذرا نيز به چگونگي تفكر منجر به اين تغييرات خواهيم داشت. حرفه‌اي‌هاي دنيا و صاحبان كسب و كار، منتظر كسي نمي‌مانند تا آينده را برايشان بسازد و آن‌ها تابعش باشند. چنين كساني، خود دست‌ به آينده‌نگاري مي‌زنند و آن را مي‌سازند. «روندهاي تكمل» كشف بزرگ صاحب‌نظران عرصه نوآوري است. اين روندها بر اساس تمام اختراع‌ها و تجربه‌هاي موفق دنيا در زمينه‌هاي سخت‌افزاري و مديريتي كشف شده‌اند و امروزه در دست متخصصان دنياي ديجيتال نيز قرار دارند تا آينده مطلوب خود و مشتريانشان را رقم زنند. روندهاي تكامل نزديك به 30 مورد هستند. بر اساس موضوع ويژه هر شماره از كليك در اين ستون به معرفي يك يا چند مورد از آن‌ها مي‌پردازيم.

 

افزايش به‌كارگيري حواس

5 حسي «-- 4 حسي «-- 3 حسي «-- 2 حسي «-- تك حسي

 

روند افزايش به‌كارگيري حواس، از افزايش تعداد حس‌هاي درگير در كار يا محصولي كه موضوع صحبت است روايت مي‌كند. اينجا كه از آموزش صحبت مي‌كنيم و از نوع الكترونيكي آن كه در خدمت ياددادن نحوه كار و استفاده از فناوري‌ها است، شاهد هستيم و خواهيم بود كه اگر مثلا حس بينايي اولين كاربرد را پيدا مي‌كند و ابزار مورد استفاده مي‌شود، در گام بعدي حس شنوايي به كمك خواهد آمد و بعد يك به يك سر و كله ديگر حواس هم پيدا مي‌شود. اگر استفاده از نمايشگر و بلندگو در رايانه‌هاي امروزي كاملا عادي شده، فردا دستگاه‌ها و حسگر‌هاي مربوط به لامسه و چشايي و بويايي هم طبيعي جلوه خواهند كرد.

براي روند «افزايش به‌كارگيري حواس» دلايلي مثل بهبود كنترل اقدام متقابل، افزايش مشاركت انسان، غوطه‌وري حسي و ارتقاي درك واقعيت از روي شبيه سازي مي‌توانند عامل اضافه شدن حس جديدي به مجموعه حواس قبلي باشند.

روندهاي ديگري نيز در ارتباط با موضوع ويژه اين شماره كليك وجود دارند كه «كاهش ميزان درگيري انسان» از آن جمله است. اين روندها گام‌ به گام ايجاد مي‌شوند و سيستم و ابزارهاي موجود را به مرز تكامل خود در نسل كنوني دانش و فناوري نزديك مي‌كنند.

در مورد آموزش الكترونيكي فناوري‌ها مي‌توانيم اين‌طور فرض كنيم كه:

1. نمونه‌هاي مجازي كاملا شبيه به واقع، پيش از تجاري شدن يك فناوري در دسترس ما قرار مي‌گيرند تا بتوانيم با پديده ناشناخته‌اي كه بعدا مواجه مي‌شويم از قبل آشنا شويم.
2. هم‌چنان كه فناوري در حال تكامل است آموزش‌ها نيز با ابزارهاي چندرسانه‌اي پيش مي‌روند تا مشتري به يك‌باره خود را دچار يك شوك و ناآگاهي نبيند.
3. در مورد پزشكي، آموزش‌هاي فني و مواردي كه حتما نياز به كارگاه آموزشي و ابزار و وسايل و سوژه واقعي دارند، تلفيقي از حس‌گر‌ها و فضاي شبيه‌سازي شده جايگزين هزينه‌هاي زياد كارگاه و ماشين‌آلات و ابزار و ادوات كم‌ياب مي‌شود. آموزش‌هاي خلباني در كابين‌هاي شبيه‌سازي شده نمونه خوبي از اين دست هستند.
4. تلفيق حس‌ها با همديگر، يا جابه‌جا شدن آن‌ها با هم، به كمك آموزش‌دهنده و فراگير مي‌آيد. حس چشايي، از طريق ديدن يك صفحه وب به شما منتقل مي‌شود. بويايي براي دستگاه‌هاي آشپزي به كمك خانم‌هاي خانه‌دار و شركت‌هاي توليدكننده مي‌آيد. ما دستگاه‌هايي را خواهيم ديد كه دانش ديجيتال بيشتري را مي‌طلبد در حالي كه همه مشتريان و مصرف‌كنندگان از اين دانش بهره يكسان ندارند. اين‌جا است كه آموزش بايد فراتر از متن خواندني و فيلم ديدني باشد و بايد فراگير را در فرايند آموزش درگير كرد.
5. با افزايش ميزان به‌كارگيري حواس، چنين خواهد شد كه هر كسي در رايانه شخصي خود، دانشگاه‌ها و آزمايشگاه‌ها و كارگاه‌هاي مختلف را همراه مي‌برد و هر لحظه مي‌تواند در موردي كه دوست دارد آموزش ببيند و حتا چيزهايي كه فكر مي‌كند خوب ياد گرفته است را به ديگران را بياموزد.

ذهن خود را درگير موضوع كنيد و ببينيد كه شما چه چيزهاي تازه‌اي مي‌توانيد به آن اضافه كنيد. اگر حواس پنج‌گانه ما يك به يك وارد فضاي آموزش‌هاي الكترونيكي شوند، چه تحولاتي در آينده نزديك يا دور رقم خواهند خورد!؟

 

اين مطلب در كليك چاپ شده است.

نمونه‌هاي مختلفي از ايده‌هاي خام و ايده‌هاي كاربردي شده توسط مؤسسه مطالعات نوآوري و فناوري ايران گردآوري شده است. اين موارد در قالب فايل‌هايي آماده بازديد هستند كه مي‌توان به آن‌ها از طريق http://www.iiits.org/download.asp دسترسي داشت.

اين لينك دايمي است و موارد جديد هم بدان افزوده مي‌شوند. از اين رو پيشنهاد مي‌كنم، هر از گاهي سري به آن بزنيد.

صبح سوم دي ماه بود كه خبر ناگهاني رفتن آقاي دكتر سليمي را شنيديم. تماس‌هاي مختلفي از دوستان و همكاران داشتم كه از صحت خبر مي‌پرسيدند و متاسفانه پاسخ‌شان مثبت بود: دكتر همه را براي هميشه ترك گفته بود.

هنوز هم براي ما كه در حلقه نزديك همكاري با او بوديم باور كردني نيست. هنوز وقتي در برنامه كاري‌ام قراري و ديداري و موردي را بايد ثبت كنم كه در آن طرف و مخاطبم پيشوند «دكتر» دارد ناخودآگاه اول مي‌نويسم «دكتر سليمي» و بعد به خاطر مي‌آورم كه بايد اصلاح شود.

دكتر سليمي زنده مي‌ماند چون فراوان دانشجوي خوب تربيت كرده است. او باقي است از اين رو كه هميشه پيشگام بود براي حرف علمي نو زدن و تازه‌هاي دنيا را يافتن و به ايران آوردن. كتاب‌هاي او و هر كاري كه ما در زمينه نوآوري و TRIZ و كايزن و مهندسي ارزش انجام دهيم هماره نام او را با ياد نيكش زنده نگه‌مي‌دارند. دكتر مرد بزرگ و بزرگواري بود، نمونه‌ها و نشانه‌هاي فراواني براي اين مدعا دارم، اما باورم اين است كه او نيازي به نمونه‌ آوردن ندارد ... او ماندگار است...

5 شنبه 11 بهمن 1386 ساعت 3 تا 5

مسجد تجريش كنار آستان امام‌زاده صالح (ع)

مراسم چهلمين روز رفتن آقاي دكتر سليمي

سه‌شنبه 9 بهمن 1386 ساعت 3 تا 4 بعدازظهر ششمين برنامه زنده ما كه نشانه نام دارد روي آنتن راديو فرهنگ (اف ام 106.7) رفت.

موضوع اين برنامه نشانه «رسانه» بود. مهمان‌هايي كه ـ به خاطر ساختار و مدت 60 دقيقه‌اي برنامه ـ تلفني با ايشان گفتگو كرديم اين بزرگواران بودند:

1. آقاي دكتر محسنيان راد ـ‌ استاد علوم ارتباطات و جامعه‌شناسي كه اولين نشانه‌هاي تولد يك رسانه و قديمي‌ترين رسانه رسمي را تجربه‌هاي چاپ توسط گوتنبرگ دانستند. وي در صحبت‌هاي خود به تنوع رسانه‌هاي و فراگير شدن آن‌ها نيز اشاره داشت و گفت كه نتيجه تحقيقي گسترده و چندين ساله را در قالب كتابي دو سه هزار صفحه‌اي به نشر سپرده است.

اميدوارم علاقه‌مندان مجال خواندنش را داشته باشند.

2. خانم دكتر اعظم راود راد ـ‌ ايشان در مورد ويژگي‌هاي برنامه‌سازي در راديو و تلويزيون صحبت كردند و در ادامه از نشانه‌هاي يك رسانه خوب سخن گفتند. از نگاه ايشان برنامه‌ساز بايد درك درستي از نوع اثرگذاري رسانه خود داشته باشد. مثلا اگر مراسم مذهبي زنده از راديو پخش شود به مخاطب اجازه خلوت كردن و همراه شدن با موضوع را مي‌دهد و او را جذب مي‌كند،‌اما اگر اين ارتباط زنده تلويزيوني شود، خلوت كساني كه جلوي دوربين هستند را به هم مي‌زند و كار تصنعي خواهد شد.

جالب است كه اين آگاهي‌ها گاهي ساده و بديهي به نظر مي‌رسند. ولي در عمل ما در برنامه‌هاي خود از اين خطاهاي بديهي فراوان مي‌كنيم.

3. آقاي دكتر جهانگير كوثري ـ‌ ايشان از رسانه‌هاي جديد گفتند؛ پادكست و اينترنت و Mediaهايي كه در راهند و تحولاتي را در عرصه رسانه رقم خواهند زد. دكتر كوثري ارتباط بي‌واسطه و مستقيم پيام‌دهنده و پيام‌گيرنده را نيز يك خواسته واقعي فضاي رسانه دانستند. اشاره دكتر كوثري به Small Media و رسانه‌هاي كوچك هم جالب بود. Caht و email و Podcast از اين سري رسانه‌ها به شمار مي‌آيند.

با آقاي عزيزالله حاجي مشهدي نويسنده و منتقد قديمي سينما نيز قرار بود گفتگو كنيم كه مجالش به دليل فراهم نشدن شرايط دسترسي تلفني به ايشان نبود. به خاطر دارم كه سال 72 تا 73 كه در مجله جوانان مي‌نوشتم و مدتي هم مسؤوليت صفحه‌هاي فرهنگي هنري را داشتم، ايشان نويسنده ثابت نقدهاي سينمايي بودند. دوست داشتم بعد از بيش از 10 سال از طريق رسانه راديو با وي گپ كارشناسي مي‌زديم ... باشد براي فرصتي ديگر...

پيامك‌هاي اين برنامه زياد بود و جالب است كه مردم دل مي‌دهند به برنامه راديو و همراهي مي‌كنند. خود برنامه هم به دليل ارتباط با استادان و كارشناسان و همين‌طور موضوع رسانه مثل يك كلاس درس حرفه‌اي بود. در اين نشانه در مورد بمب گوگلي و كاري كه پندار يوسفي از كانادا انجام داد صحبت كرديم. اگر در Google به جسجتوي Arabian Gulf بپردازيم، نتيجه جالبي به دست مي‌آيد (امتحان کنید). شناخت ساز و كار رسانه و نحوه برترين شدن و ديده شدن در آن كاري است كه اين ايراني گمنام با كمك همه ايراني‌هاي ديگر انجام داد. رسانه‌هاي نوشتاري هم در ايران در حال توسعه هستند و دو روزنامه پرتيراژ، از جمله همشهري چند روزي است كه چاپ عصر را هم براي مشتريان خود روي كيوسك مي‌فرستند.

سه‌شنبه‌ها ساعت ۳ تا ۴ از موج FM 106.7 زنده و مستقيم، ‌مهمان نشانه باشيد.

هنوز هم تصوير روشني از اتاق تكثير مدرسه را به ياد دارم. جايي كه دستگاه تكثير و استنسيل مستقر بود و معلم‌ها پس از طراحي پرسش‌ها، ناچار بودند آن‌ها را با قلم نوك تيز فلزي و بدون‌جوهر روي برگه‌هاي مخصوص بنويسند و بسپرند براي نسخه‌برداري. و اين امين مدير و ناظم مدرسه بود كه اهرم دستگاه را مي‌چرخاند و با هر چرخشي يك كپي از برگه امتحاني چاپ مي‌شد. از اواسط دهه 60 صحبت مي‌كنم كه انگار همين ديروز بود.

پيشتر از آن، روزهاي كشيك پدرم در ساختمان پليس ميدان توپخانه را به ياد دارم كه الان در ميدان امام‌خميني ـ كه ديگر نه ميداني از آن مانده و نه هتلي و نه ساختمان‌ها و مغازه‌هاي فراوان ضلع جنوب غربي ـ جاي آن را مترو گرفته است. همراه او مي‌رفتم به اداره و عشقم اين بود كه براي تحقيق‌ها و تكليف‌هاي فوق‌العاده مدرسه، به جاي دست‌نويس، برگه ماشين‌نويسي شده ببرم. سيستم چاپم هم چنين بود كه با استفاده از كاربن‌هاي معروف پليكان، هر بار تايپ هر صفحه، تا دو سه نسخه كاربني را به من مي‌داد. و اين يعني تايپ چندباره و از نو تكرار كردن جمله‌ها، تا آماده شدن كپي براي بقيه همكلاسي‌ها.

حالا پاي نرم‌افزار مي‌نشينيم و تايپ و طراحي مي‌كنيم و فايل را مي‌فرستيم روي ايميل چاپخانه و ساعتي بعد به تعداد نسخه چاپي از كار گرافيكي چاپ شده، زنگ دفتر مي‌خورد و خروجي تحويل در محل مي‌شود. شبيه كار چند مرحله‌اي تجربه‌هاي مدرسه‌اي من را حرفه‌اي هم ناچار به انجام بودند. عكاسي، تفكيك رنگ، كولاژ، كپي زينگ، شستشوي ماشين چاپ، چاپ به تفكيك Cyan و Yellow و Magenta و Black تا اصطلاحا يك كار 4 رنگ كه «رنگي» عاميانه خودمان است از ماشين بيرون آيد.

پارچه سر در سينما وقتي قرار بود خبر اكران تازه را دهد. يعني بايد طراحان بنشينند و عكس و پوستر را بگذارند پيش رويشان و با ترفندهاي بزرگنمايي آن را روي پارچه عظيمي به اندازه سر در نقاشي كنند. اگر خيلي عجله داشتيم كه همزمان اكران فيلم در چند سينما را داشته باشيم، بايد از قبل تدارك زماني لازم را مي‌ديديم مگر چند تيم مي‌توانند پرده‌ها را آماده كنند و هر كدام چند دست دارند؟ حالا همه تعطيل كردند و چاپ ديجيتال عريض چند متري روي جنس‌هاي مختلف كار را در چشم به‌هم زدني انجام مي‌دهد.

دنياي ديجيتال دگرگوني‌هاي فراواني را براي سيستم‌ها و فرايندهاي چاپي به ارمغان آورده است. اول در سيستم ليتوگرافي، شاهد حذف فيلم و بي‌نيازي از تهيه خروجي بوديم و بعد هم سيستم DI آمد و سند چاپي مستقيم از فايل كامپيوتري به ماشين چاپ افست فرستاده شد و مي‌شود. اين حركت پرشتاب به كجا ما را خواهد برد؟ آيا تحولات همچنان ادامه خواهند داشت يا جايي در همين نزديكي توقفي مي‌كنند؟ از منظر ابزار «روند تكامل» نوآوري نظام‌يافته يا  TRIZ و اركان فكري آن (تضاد، كاركردگرايي، ‌منابع، ايده‌آلي و تعامل) در اين يادداشت به «چاپ ديجيتال» مي‌پردازيم.

از ميان روند‌هاي مختلفي كه در شماره‌هاي پيشين بدان‌ها پرداخته‌ايم، در مقوله چاپ ديجيتال رد «افزايش ميزان به‌كارگيري حواس» پر رنگ است. طبيعي است كه در اين مسير، «تكي ـ دوتايي و چندتايي» شدن سيستم هم اتفاق مي‌افتد. در ادامه خواهيم ديد كه چطور سيستم چاپ در يك پرينتر ساده به سمت چندتايي شدن در حركت است و بعد با جهش فناوري تصور تكي شدن آن ناممكن و خيال نيست.

 

مي‌توان چنين تصور كرد و چندصباحي صبر داشت تا اين پيش‌بيني‌ها جامه عمل بپوشند:

1. از سيستم‌هاي دستي كنار هم چيدن حروف سربي و پاي گارسه ايستادن در چاپچانه‌هاي قديم رسيديم به مدل‌ همچنان موجود تهيه فيلم و زينگ و نسل جديد چاپ مستقيم از فايل روي ماشين چاپ كه شبيه آن در چاپگرهاي دفتر و منزل ما هم در حال انجام است. ماشين تايپ، شد كامپيوتر و پرينتر سوزني و چاپ به كمك ريبون‌ها جاي خود را داد به دستگاه‌هاي جوهرافشان و بعدتر ليزري‌ها همه‌گير شدند. در آينده نزديك هم استفاده از چاپگرهاي ارزان ليزري رنگي همه‌گير خواهد شد.
2. همه دستورهاي ارسال فايل به چاپگر تبديل مي‌شود به اراده چاپ! يعني به سادگي با گوشي تلفن همراه عكسي مي‌گيريم و با واسطه بلوتوث آن را از اين سوي اتاق به آن سو كه چاپگر مستقر است مي‌فرستيم. نه سيمي و نه دستور پيچيده‌اي؛ مستقيم از موبايل به كاغذ!
3. اگر امروز چاپگر‌هايي آمده‌اند كه روي شيشه، فلز، چوب، چرم، چيني و همه چيز چاپ مي‌كنند، فردا چاپ  فضايي و نقش بستن تصوير روي ذرات معلق هوا برايمان عادي مي‌شود.
4. پس از آن فناوري به تخيل ما هم جنبه عيني مي‌بخشد. كافي ا‌ست همان‌گونه كه در ذهن‌مان براي تصويرهاي فرضي و داستان‌ها تصويرپردازي مي‌كنيم، يك دستور چاپ هم به آخر فكر كردن‌مان اضافه كنيم؛ همه چيز مي‌آيد جلوي چشم‌مان!
5. كاغذهاي چاپ كشسان خواهند شد. مي‌شود عكسي 3 در 4 انداخت و بعد چهار گوشه كاغذ را كشيد تا به اندازه يك قاب چندمتري بزرگ شود؛ درست مثل زوم كردن در فوتوشاپ. حالا كه ماكروسافت پروژه جديد خودMicrosoft Surface  را رونمايي كرده، اين تصور ديگر يك خيال نيست.
6. چاپ روي لايه‌هاي مختلف ممكن مي‌شود و حتي مي‌توان از يك فيلم سينمايي يا انيميشن نسخه كاغذي و خلاصه تهيه كرد. مي‌توان تصويري را به كامپيوتر داد و از‌ آن خواست كه آن را همزمان با برجسته كردن سطح كاغذ چاپ كند. انگار كه ماكتي از چهره را سه بعدي به چاپ رساند.
7. چاپ با تاريخ مصرف مشخص ممكن مي‌شود. همه مدارك و متن‌ها و نوشته‌ها و طراحي‌هاي ما كه سندهاي چاپي مادام‌العمر نيستند. بسياري ازآن‌ها دوره كاربرد و مصرف و استفاده  مشخصي دارند. با مدت‌دار شدن چاپ، ممكن است همين كاغذي كه الان در دست داريد تا يك هفته بعد به برگ‌هايي سفيد تبديل شود.
8. شما براي خواندن و ديدن برخي از كارهاي چاپي نيازمند مجوز خواهيد شد! يعني محتواي كار چاپي بعد از اعلام نام كاربري و رمز عبور براي شما واضح مي‌شوند و در غيراين‌صورت تصوير يا نوشته‌اي محو يا سفيد را مي‌بينيم.
9. حسگرها هم قدرت‌نمايي مي‌كنند و گزارش چاپي مثل فايل‌هاي فلش و پاورپوينت، با صدا و بو همراه مي‌شوند. تصور كنيد كه چند سال ديگر، همچنان خواننده كليك هستيد و وقتي اين ستون را پيش روي‌تان قرار مي‌دهيد خودبه‌خود با صداي من براي شما خوانده مي‌شود! يا وقتي نامه‌اي از دوستي كه دوردست‌ها زندگي مي‌كند را دريافت مي‌كنيد، موقع چاپ عطر لباس او نيز بر كاغذ مي‌نشيند.
10. چاپ ديجيتال با دست‌خط افراد هم شكل واقعي مي‌گيرد. اگر الان از فونت نستعليق فارسي يونيكد استفاده مي‌شود، بعدتر مي‌توانيم پاراف كردن با دستخط انسان‌هاي مختلف را تجربه كنيم. نامه‌هاي اداري و دستورهاي مختلف كاري، با كاراكترهايي شبيه دست‌نويس فرد مربوط بر روي اسناد چاپي مي‌نشيند.
11. چرا لازم است حتما كار چاپي را در چاپخانه يا جايي كه دستگاه چاپ نصب شده انجام دهيم؟ قاعده عكس شدن اين روال هم از جمله شدني‌هاي آينده است. قرار است تصويري روي ديواري بزرگ نقش ببندد يا بيلبوردي عظيم با تبليغي از يك محصول به نمايش در آيد. اين‌جا چاپگر است كه مي‌رود و ديوار را بالا و پايين مي‌كند تا تصوير چاپ شود يا روي سطح بيلبورد مي‌گردد و تصوير را روي آن به چاپ مي‌رساند.

همه ما آن‌قدر درگير كارهاي مهم و فعاليت‌هاي روزمره و انجام بايد و نبايدها هستيم كه كمتر فرصت فكر كردن و فراتر از آن «خلاق فكر كردن» داريم. چند دقيقه‌اي به ديگر كارها و مشغله‌هاي فكري‌تان مرخصي بدهيد و با مرور محتواي اين ستون بياييد و متفاوت فكر كنيد. اگر چيزهاي جالبي به فكرتان رسيد و از ايده‌پردازي خود لذت برديد،‌ با يك اي‌ميل به كليك، ديگران را هم در آن شريك كنيد. همه واقعيت‌هاي امروز، از رويا‌هاي ديروز متولد شده‌اند. click@jamejamonline.ir

 

اين مطلب در كليك يك‌شنبه 30 دي ماه 1386 چاپ شد. طرح روي جلد اين شماره نيز به محتواي همين مطلب اشاره داشت