نام سفر و جهانگردي كه مي‌آيد موتور جستجوي خدادادي ما، با گشتن در ميان نام‌ها و تصويرهاي ذخيره شده در حافظه‌مان، نتيجه‌هايي مثل سعدي شيرازي و ماركوپولو را مي‌دهد. اگر عمرمان كفاف رفاقت و همنشيني با چنين دنياديدگاني را مي‌داد، بايد ساعت‌ها مي‌نشستيم و از ديده‌ها و شنيده‌هاشان مي‌پرسيديم و مي‌شنيديم. حالا امروز هزينه‌هاي سفر از يك‌سو و اشتياق گشت و گذار از سوي ديگر، علاقه‌مندان دنياگردي را پاي صفحه‌هاي اينترنت مي‌نشاند تا به عنوان توريست مجازي سير آفاق كنند. در كنار اين، نگاهي به تعداد آگهي‌هاي آژانس‌هاي مسافرتي در روزنامه‌ها، شاهدي است بر وجود عرضه و تقاضاهاي زياد سفر به نقاط ديدني داخل و خارج از كشورمان. اين يعني هنوز «شنيدن كي‌ بود ماندن ديدن» را پاسداري كردن.

پيش از آن كه به سراغ اصل ماجراي اين ستون برويم و پيش‌بيني و پيش‌گويي از آينده داشته باشيم و روند تكامل در مقوله توريسم را دنبال كنيم، بياييد به اجمال فرايند كار يك توريست را دنبال كنيم: تعيين مقصد، بررسي تاريخ سفر، محل اقامت، وسيله سفر تا مقصد، نقاط ديدني و جاذبه‌هاي گردشگري، وسيله سفرهاي داخلي در مقصد، تجربه‌هايي كه مي‌توان در آن‌جا داشت، زبان و واحد پول، اسناد و مدارك مورد نياز براي سفر، مجوزهاي خروج از كشور و ورود به مقصد و ... و با جمع‌بندي همه اين‌ها: تنظيم برنامه اجرايي سفر.

با اين مقدمه بايد ببينيم كه با اتكا به محتواي علمي TRIZ كدام‌يك از «روندهاي تكامل» مطرح در دانش نوآوري نظام‌يافته به كمك ما مي‌آيد، تا پس از معرفي آن به پيش‌بيني‌هايي از آينده بپردازيم. با اين وصف به توريسم فكر مي‌كنيم و با اين انديشه به مرور روندهاي تكامل مي‌پردازيم. از ميان 31 روند مرتبط، «افزايش حواس» و «انتظار مشتري» مناسب‌تر و جالب‌تر هستند. «افزايش حواس» را پيشتر هم در اين ستون معرفي كرده‌ايم: «تك حسي ـ دو حسي ـ سه حسي ـ‌  چهار حسي و پنج‌ حسي» شدن، چيزي است كه اين روند براي نوآوري به ما پيشنهاد مي‌كند. روند «انتظار مشتري» مي‌گويد در ابتدا مشتري با عرضه «كالا» يا ارايه ماده اوليه راضي مي‌شود، اما در ادامه «محصول» مي‌خواهد كه كامل‌تر از كالا باشد (مثل گوشت خواستن به مفهوم كالا و بعد همبرگر شدن آن در قالب يك محصول). در ادامه مسير تكامل، مشتري مي‌خواهد كه يك «خدمت» هم به محصول اضافه شود. بعد نوبت «هيجان» فرا مي‌رسد و در ادامه هم «انتقال» وارد گردونه جلب رضايت مشتري مي‌شود. هيجان و انتقال را در اين مثال مي‌توان با فست فود و هديه‌هايي مثل كلاه يا قرعه‌كشي روزانه بين مشتريان و ... بيان كرد.

«توريسم مجازي» بهانه نوشتن اين هفته ما است. با نگاهي به فرايند ذكر شده در اول اين نوشتار و نگاه به دو روند تكامل معرفي شده، مي‌توانيم چنين مواردي را از آينده توريسم ذكر كنيم:

1. راهنماهاي تور كه با نام تورگايد هم مي‌شناسيم‌شان، با تسلط به چند زبان و كاملا آشنا به فضاي سفر روبات‌هايي خواهند بود آماده معرفي جاذبه‌هاي گردشگري و آگه به پاسخ پرسش‌هاي ما. ايشان حتي مي‌توانند براي درك بهتر و جذاب‌تر موضوع معرفي‌شان، نمونه‌هاي مشابهي را از فرهنگ و تمدن و تاريخ من و شماي توريست مثال آورند تا با اين مقايسه، ما از سفر خود راضي‌تر باشيم.
2. راهنمايي بازديدكننده، فراتر از اطلاعات چندرسانه‌اي موجود در وب‌سايت‌ها، با تحويل گوشي و عينك يا نصب نمايشگر و بلندگو در كنار آثار باستاني و ... شرايطي را فراهم مي‌كنند كه خود اثر يا عوامل پديدآورنده يا كاشف آن، به معرفي‌اش بپردازند.
3. به كمك فناوري اطلاعات، به گذشته جاذبه‌هاي گردشگري مثل تخت جمشيد يا اهرام مصر و بناهاي به يادگار مانده از روم باستان مي‌رويم و هم‌زمان با تماشاي امروز آن روزگار كهن را هم پيش‌روي ما تصوير مي‌شود. شبيه‌سازي گذشته در فضاي واقعي و امروزي آن، مثل يك نمايش رؤيايي خواهد شد. شما به جايي مي‌رويد و چند دقيقه بعد، همه گذشته به كمك فناوري اطلاعات برايتان بازسازي مي‌شود. صداي خسرو پرويز مي‌آيد و سپاه و دربارش را همان‌جا مي‌بينيم. انگار وسط يك فيلم سينمايي هستيم.
4. منابع اطلاعاتي و وب‌سايت‌ها، با ذكر چند كليد واژه مثل خنكي، سرسبزي و 1500 ساله، به ما پيشنهاد سفر و  جاهاي ديدني مي‌دهند. يا با ذكر اين كه چه‌ جاهايي را پيشتر ديده‌ام و به كجاها رفته‌ام و از كدام خوشم آمده و كدام نه، سيستم پيشنهاد سفرهاي جديد را بر اساس روند سفرهاي گذشته‌ام به من مي‌دهد. هر يك از ما يك پرونده سفر خواهيم داشت و سفرهاي واقعي و مجازي‌مان آن‌جا مستند مي‌شود.
5. در سفر با هواپيما، كشورها و شهرهاي مسير پرواز طي همكاري با شركت هوايي، جاذبه‌هاي توريستي خود را آنلاين به تصوير مي‌كشند و ما از سفرمان لذت مي‌بريم. هم فال است و هم تماشا ... و بعيد هم نيست كه تا فرارسيدن چنين روزي، ‌قاليچه‌هاي پرنده ساخته شوند و ما با سرعت و با انعطاف كامل به سفر برويم.
6. تورهاي مجازي كه امروز وجود دارند، شكل نوتري به خود مي‌گيرند و با تكامل يافتن، اين اجازه را مي‌دهند كه به جاي تماشا از طريق دوربين‌هاي نصب شده در محل بازديد، خود ما به طور مجازي در آن‌جا باشيم و سخت‌افزارها و نرم‌افزارها، اجازه ديدن و گشتن را به ما بدهد و مطابق ميل خودمان بازديد كنيم. شايد همتاي ما يك روبات در محل باشد كه ما بتوانيم در جلدش فرو رويم و از اين‌جا آن‌جا را بگرديم.
7. گونه‌هاي جديدي از توريست رونق مي‌يابند. مثل توريست پزشكي كه به‌تازگي در كشور خودمان هم مطرح است و بدين‌ترتيب از ديگر كشورها براي مقاصد درماني و پزشكي توريست مي‌پذيريم. اكوتوريسم هم با سوق دادن مردم به پاسداشت محيط‌زيست و علم‌اندوزي بيشتر در مدرسه طبيعت آينده پرفروغي خواهد داشت. در هر يك از اين‌ها، فناوري اطلاعات نقش پررنگي را در جذب توريست ايفا مي‌كند و به ثبت خاطره‌هاي توريست و انتقال همزمانش به خانواده وي مي‌پردازد.
8. توريست‌هايي كه عادت دارند پا را از مرزها فراتر گذارند و به ديگر كشورها بروند، دورترها را هم مدنظر خواهند داشت و حالا سفر از زمين به مريخ، يا از مريخ به ماه و ... دغدغه‌شان خواهد بود. اينجا وسيله سفر و برنامه و تدارك سفر كردن به كل متفاوت است با همه آن‌چه تاكنون تجربه كرده‌ايم. دست‌كم بايد آموزش‌هاي جديدي ببينيم و براي چنين سفرهايي هر كسي نمي‌تواند فقط با پول داشتن و علاقه‌مند بودن به سفر برود. در اين‌گونه سفرها، فناوري اطلاعات حرف اصلي را مي‌زند. آيا كسي فكر مي‌كرد كه روزي براي سفر كردن، تا اين حد وابسته به فناوري باشيم و از دنياي ديجيتال كمك بخواهيم؟

روزهاي نوروز با سفر همراه است. در اين چند روز كه زندگي جرياني متفاوت دارد و همه مجالي براي فكر كردن و «خلاق انديشيدن» داريم، طبيعت هم با نوگرايي خود آماده تلنگر زدن به فكر ما و راهنمايي براي ديگرانديشي است. در هر سفر و هر ديداري ببينيد كه چه چيزهايي را مي‌توان تغيير داد تا اوضاع بهتر شود؟ فناوري اطلاعات چه نقشي در شكل‌گيري ايده شما مي‌تواند داشته باشد؟ ايده‌هاي جالبي كه به فكرتان مي‌رسد را  با يك اي‌ميل به پرونده كليك، با ما شريك شويد. يادمان باشد كه همه واقعيت‌هاي امروز، ريشه در رويا‌هاي ديروز دارند.  clickparvandeh@jamejamonline.ir

اين مطلب در كليك روز يك‌شنبه 19اسفند 86 چاپ مي‌شود. دسترسي مستقيم به آن از اين طريق فراهم است: http://www.jamejamonline.ir/paperctgs.aspx?SID=251

پانزده سالي مي‌شد كه در ايران نبود. وقتي در مورد خدمات در كشورمان صحبت مي‌كرديم و از وضع موجود و آينده مطلوب آن بحث شد، مي‌گفت كه طي سال‌هاي اقامتش در آن كشور، تنها دو بار ناچار شد به يك مركز دولتي مراجعه كند. آن هم چون توضيحاتي بايد مي‌داد كه ترجيح داده بود حضوري انجام شود. تجربه جالبي است اين كه سال‌ها در كشوري زندگي كني و همه امورت را آنلاين انجام دهي.

حالا ما هم دست‌كم يكي از انواع كارت‌هاي اعتباري را در جيب داريم و حتما مي‌توانيم بخشي از رفت و آمدهاي بانكي‌مان را نه حتي با رفتن پاي دستگاه ATM بلكه با يك تماس تلفني و پيامك مرتفع كنيم. ساده‌ترين كار پرداخت قبض‌هاي آب و برق و تلفن است. جابه‌جايي آني وجه نقد بين حساب‌هاي مختلف را هم در سيستم بانكي مي‌توان مثال زد. در كنار اين بسياري از كارها هستند كه ادعاي الكترونيكي انجام شدن آن‌ها وجود دارد، اما در عمل انگار با من و شماي مشتري شوخي شده است!

موضوع ويژه اين هفته كليك، دولت الكترونيكي است. در اين ستون، با خواننده‌هاي ثابت كليك از مفاهيم نوآوري نظام‌يافته و TRIZ مي‌گوييم. موضوع ويژه كليك، دست‌مايه‌اي براي سر زدن به محتواي علمي TRIZ و معرفي يكي از «روندهاي تكامل» مطرح در دانش نوآوري نظام‌يافته و پيش‌بيني‌هايي از آينده. فراخور حوصله خوانندگان و فضاي ستون از معرفي علمي سرفصل سريع‌تر گذر كرده‌ايم و به آينده‌گويي‌هاي بيشتر پرداخته‌ايم. «دولت الكترونيك» بهانه نوشتن اين هفته است. موضوع كلان است و همه‌گير و اگر بخواهيم عميق به موضوع نگاه كنيم، براي اين شماره مي‌توانيم همه روند‌هاي تكامل را ذكر كنيم و در موردشان مثال بزنيم. در دولت، همه وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌ها و ساز و كارهاي تعامل با مردم و كار و زندگي‌شان مطرح هستند. اما اگر بخواهيم به چند روند بسنده كنيم، براي شماره حاضر، اين‌ها را انتخاب مي‌كنيم: «افزايش بُعدپذيري»، «كاهش ميزان درگيري انسان» و «تكي ـ دوتايي ـ چندتايي» و «استفاده از داده‌ها».

«افزايش بعدپذيري» مسير تكامل را در چند گام ساده تعريف مي‌كند: نقطه، خط، دوبعدي، سه‌بعدي. «استفاده از داده‌ها» مسير از داده به اطلاعات رسيدن و بعد ايجاد دانش و شكل‌گيري معرفت يا بينش را بازگو مي‌كند. دو روند ديگر را پيش‌تر هم در همين ستون تعريف كرده‌ايم.

در بسياري از موارد، اين سير حركت و پيشرفت از نقطه تا سه‌بعدي شدن را تجربه كرده‌ايم. Email زدن و نامه‌نگاري، ارتباط يك‌طرفه‌اي است كه آن را به «نقطه» تعبير مي‌كنيم. مكالمه تلفني، «خط» شدن است و وقتي از دوبعدي بودن حرف مي‌زنيم، «كنفرانس تلفني» مصداق مي‌يابد و در حالت سه‌بعدي هم مي‌توان از تابلوي پيام‌هاي تحت وب سخن گفت. تعامل و برقراري ارتباط، از نقطه به سه‌بعدي شدن مي‌رسد و بعد دوباره نسل جديدي از نقطه‌اي بودن متولد مي‌شود. همه اين نقطه و خط و دوبعدي و سه‌بعدي شدن، بايد با مثال‌هاي مختلف توسط شما و من تعبير و تفسير شود تا بتوانيم اين مفهوم ساده را خوب درك كنيم و در كار و زندگي‌مان بهبود ايجاد كنيم.

با فكر كردن به دولت الكترونيكي و مرور روندهايي كه از آن به اختصار سخن گفتيم، چنين آينده‌اي قابل تصور است:

1. كارمندان بسياري از سازمان‌ها روبات خواهند بود! اين روبات‌ها تركيبي از نرم‌افزارها و سخت‌افزارها هستند. هدف ما انجام كارها و برآوردن نيازهاي‌مان است. اگر ناچار نباشيم، هيچ‌كدام به سازمان‌هاي دولتي مراجعه نمي‌كنيم.
2. با يكپارچه شدن سيستم‌هاي مختلف درون هر سازمان يا وزارتخانه دولتي، «داده‌»هاي مختلف به اطلاعات و بعد دانش و بينش تبديل مي‌شوند. گزارش‌هاي مختلفي كه در همه سازمان‌ها تهيه مي‌شوند، اغلب حكم جزيره‌هاي گسسته از هم را دارند. با كنار هم نشستن آن‌ها و تركيبي ديدن‌شان، اطلاعات مفيد به دانش تبديل مي‌شوند و براي آن سازمان مرجعيت تحليل و شان كارشناسي ايجاد مي‌كند. نمونه امروز آن را در سازمان هواشناسي مي‌توان مشاهده كرد. همين روند وقتي در كل دولت اتفاق افتد، شاهد نتايج عجيب و چشمگيري خواهيم بود.
3. فرايندهاي همه سازمان‌ها شفاف مي‌شوند. اين شفاف شدن و آشكار شدن نقاط قوت و ضعف، تندي و كندي و گلوگاه‌ها، مسؤولان را ناگزير مي‌كند كه مشتري‌محور شوند. اين توجه به مشتري (فراتر از تكريم ارباب رجوع و ...) و خروج از انحصارنگري و تصدي‌گري،‌ بازنگري اساسي روندهاي انجام كار در دستگاه‌هاي دولتي را در پي خواهد داشت. حذف سليقه‌هاي شخصي، آشكار شدن نقص‌ها و تناقض‌هاي قانوني و موارد مشابه، بهبود امور را به دنبال مي‌آورد.
4. مساله امنيت الكترونيك و حراست از اطلاعات يكي از مهم‌ترين چيزها براي مردم و دولت خواهد بود. دانشگران نقش كليدي در آينده نزديك ايفا مي‌كنند و با استقرار انواع سيستم‌هاي سخت‌افزاري و نرم‌افزاري اتوماسيون، كار فكري نقش پرنمودي در تقابل با كار فيزيكي و يدي خواهد داشت.
5. كسب و كار بسياري از آن‌ها كه مي‌توانند داده‌ها را تحليل و پردازش كنند و از آن‌ها اطلاعات پرمعني ايجاد كنند و به ديگران مشاوره دهند، رونق مي‌گيرد. آينده رفتار مشتري، نيازهاي وي، ‌تركيب جمعيتي و ... پرسش بسياري از صاحبان كسي و كار از اين افراد است. كشف ناشناخته‌ها از داده‌هاي به‌ظاهر بي‌معني و بي‌ربط، علم و هنر پر سودي خواهد بود. مگر امروز نيست؟
6. اگر امروز، قوه قضائيه نشست‌هاي مديران ارشد خود را از طريق ويدئوكنفرانس برگزار مي‌كند،‌ فردا نشست‌هاي هيات دولت و بسياري كميسيون‌ها و جلسه‌هاي پرتعداد كه با حضور آدم‌هاي پرمشغله شكل مي‌گيرد نيز ويدئوكنفرانسي مي‌شود. جالب‌تر اين كه، چنين جلسه‌هايي در روزهاي نزديك به كمك گوشي‌هاي تلفن همراه برگزار خواهند شد، نه نشستن پاي سيستم رايانه‌اي متصل به شبكه.
7. در دولت الكترونيكي، سابقه يك عمر تحصيل و زندگي و كار ما، يك‌پارچه و يك‌جا گردهم مي‌آيد و در صورت وجود دسترسي، خودمان يا دستگاه دولتي مربوطه مي‌تواند با چند كليك به آن‌چه بايد و صلاحيتش را دارد دسترسي پيدا كند. استعلام گرفتن من و شما از هزار نقطه پراكنده دولتي، تمام مي‌شود و همه استعلام‌ها در هر چند نسخه‌اي كه بخواهيد يك‌جا است.
8. سيستم كنترل اطلاعات و شفافيت كيفيت زندگي و سلامت كار حرفه‌اي افراد، يا يك‌پارچه شدن سيستم‌ها قوي و كم‌نقص مي‌شود. اطلاعات اشتباه، خود را با نشستن كنار ديگر داده‌ها نشان مي‌دهند. جايگاه دلالي و زيرآبي رفتن‌هاي مختلف و انجام كارهايي كه ارزش‌افزوده ندارند و بسياري‌شان كاذب هستند، چه خواهد شد؟ كد ملي تنها يك عدد چاپ شده روي كارت نخواهد بود.
9. راي‌گيري‌ها و ارزيابي‌ عملكردها و سنجش كيفيت و كميت خروجي دستگاه‌هاي دولتي، نه با ارايه گزارش خودشان بلكه با نمره‌دهي‌ها و ارزيابي‌هاي مستمر مشتريان آن‌ها و مردم،‌ سنجيده مي‌شود. ملاك خوبي و موفقيت چيزي خواهد بود كه مشتري مي‌گويد. قيد بودجه و هزينه‌هاي دستگاه دولتي براي انجام هر كاري نيز، شاخص ديگري مي‌شود كه ارزش‌ انجام كار در دستگاه دولتي مربوط به نشان مي‌دهد. انگار همه دستگاه‌هاي دولتي با سيستمي مثل نوار قلب در حال پايش مدام هستند.
10. تعداد سازمان‌هايي كه كارمندهاي رسمي و پيماني خود را به منزل مي‌فرستند ولي بيكارشان نمي‌كنند زياد مي‌شود. پيوند كارهاي مختلف با فناوري اطلاعات، اين اجازه را مي‌دهد كه بدون حضور در دفتر كار و اداره، كارمان را انجام دهيم و حقوق‌مان را بگيريم. هستند سازمان‌هاي دولتي كه يكي دو سال پيش، شجاعانه بيش از 200 نفر را به جاي حضور هر روزه در ساختمان اداره، در منزل‌ها مستقر كرده‌اند و حتي حقوق بيشتري هم به آن‌ها مي‌دهند.
11. دولت كوچك و كوچك‌تر مي‌شود و هر چه تعداد ساختمان‌هايش اندك‌تر و شبكه همكارانش بزرگ‌تر شود، موفق‌تر خواهد بود. ميز و اتاق و سرويس و ناهار خوري و هزاران هزينه سربار ديگر كه به‌واسطه حضور فيزيكي به آن‌ها نياز داريم، حذف‌ مي‌شوند.
12. نوع تصميم‌گيري‌ها در سيستم دولتي متفاوت مي‌شود. سيستم‌هاي هوشمند و شبكه‌هاي پيچيده مرتبط با هم، در هر لحظه براي ما تصميم‌سازي مي‌كنند و كمك مي‌كنند كه تصميم‌هاي كليدي درست و مبتني بر آخرين تجميع اطلاعات گرفته شود. هر چند تا روزهاي آينده، تصميم‌گيري نيز امري عادي و تفويض شده به سيستم هوشمند خواهد بود؛ انتخاب مدرسه، كجا هزينه كردن پول و ... سوال‌هاي عادي است كه نرم‌افزار به ما جوابش را مي‌دهد.

زندگي همه ما خواه‌ناخواه جرياني روزمره دارد. چنين و چنان‌هاي شناخته شده و بايد و نبايدها، به حدي زياد هستند كه كمتر فرصتي به فكر كردن و «خلاق انديشيدن» مي‌دهند. چند دقيقه‌اي به ديگر كارها و مشغله‌هاي فكري‌تان مرخصي بدهيد و با مرور محتواي آن‌چه در بالا خوانديد، متفاوت فكر كنيد. اگر چيزهاي جالبي به فكرتان رسيد و از ايده‌پردازي خود لذت برديد،‌ با يك اي‌ميل به كليك، ديگران را هم در آن شريك كنيد. همه واقعيت‌هاي امروز، ريشه در رويا‌هاي ديروز دارند.  clickparvandeh@jamejamonline.ir

اين مطلب در كليك يك‌شنبه 12 اسفند 86 روزنامه جام‌جم به چاپ رسيد. به دليل محدوديت حجم ستون در هنگام صفحه‌آرايي، رديف‌هاي 11 و 12 از نسخه چاپي حذف شدند. دسترسي مستقيم به آن از اين طريق فراهم است: http://www.jamejamonline.ir/paperctgs.aspx?SID=251

گفتگوي روز يكي از برنامه‌هاي پرمخاطب راديو گفتگو است. هر روز آن به يك سرفصل موضوعي اختصاص دارد و يكي از مجريان خوب هم اجراي آن را برعهده دارد.

آقاي دكتر اسماعيل ميرفخرايي، پيش از سفرشان براي دفاع دكترا و رسما دكتر شدن، اجراي برنامه‌هاي روز شنبه را عهده‌دار بودند. غروب شنبه‌اي برفي در تاريخ 2 بهمن 1385 به اتفاق آقاي مهندس آذرآئين براي معرفي و بحث در خصوص TRIZ به عنوان ميهمان به برنامه ايشان دعوت شديم. در برنامه آن روز، دكتر عيسي جلالي هم ـ كه مثل چهره تلويزيوني شناخته‌شده‌شان آرام و باوقار و دوست‌داشتني هستند ـ به دليل سابقه آشنايي و رفاقت ديرينه با دكتر ميرفخرايي به عنوان كارشناس، در استوديو حضور داشتند.

هواي سرد و برف در حال باريدن و گپ گرم و حال و هواي دوست‌داشتني برنامه‌ را از ياد نمي‌برم. برنامه زنده ما به پايان رسيد و چند روز بعد نويد صائميان،‌لطف كرد و فايل‌هاي برنامه را از وب‌سايت راديو گفتگو گرفت و برايم ارسال كرد.

فايل‌ها اينجا هستند و آماده دانلود و شنيدن. اميدوارم از شنيدن آن لذت ببريد. جاي دكتر ميرفخرايي خالي...

• فايل‌هاي MP3:

1. بخش اول گفتگو
2. بخش دوم
3. بخش سوم
4. بخش چهارم
5. بخش پنجم

بعد از پخش برنامه بازخوردهاي بسيار، متفاوت و جالبي داشتم. از آشنايان و دوستان و همكاران گرفته، تا استادهاي دانشگاهي و ديگران ناآشنا... يكي از بازخوردهاي جالب، از خانم جميلي بود كه مسؤول فروشگاه كتاب رسا هستند. كتاب «40 اصل؛ شاه‌كليدهاي TRIZ براي نوآوري» آذر 85 چاپ شد و فرداي برنامه، به واسطه معرفي كتاب در حين گفتگوهاي زنده ما، ايشان مي‌گفتند كه پيش از باز كردن فروشگاه چند نفري بيرون در منتظر بودند تا كتاب را تهيه كنند. تا يكي دو روز بعد، تعداد قابل توجهي از كتاب را علاقه‌مندان با همين معرفي تهيه و مطالعه كردند.

اين كه يك‌‌شنبه 5 اسفند كه 24 فوريه است روز مهندسي است را همه آن‌ها كه سررسيد دارند يا از سررسيددارها شنيده‌اند، مي‌دانند. اين روز، روز بزرگداشت خواجه‌نصيرالدين طوسي است كه فيلسوف و منجم و اديب و ... بوده است.

نهمين برنامه زنده ما كه نشانه نام دارد از چند زوايه در مورد مهندسي حرف مي‌زند.

پيشينه مهندسي در ايران و دنيا، اخلاق حرفه‌اي، مهندسي حرفه‌اي يا مدرك PE، اثر مهندسي بر هنر و ويژگي‌هاي يك مهندس خوب مباحثي هستند كه قصد داريم در برنامه امروز به آن‌ها بپردازيم. گفتگوهاي ما با كارشناسان و استادان تلفني است و با توجه به زنده بودن برنامه اميدوارم فرصت كافي داشته باشيم براي اين همكلامي.

• يك ستاره ۵ گوشه دارد. يك مربع ۴ تا و مثلث ۳ تا و زندگي هم يك گوشه دارد. اما مغز مهندسي مثل يك دايره است و انتهايي ندارد. روزتان مبارك! اميد صفرزاده
• اي فعال هندسه، اي بهانه يادمان خواجه نصير، تلاش تو سربلندي اين آب و خاك را به ارمغان مي‌آورد. سالروز نامتان گرامي! امير شكاري
• براي انسان‌هاي بزرگ بن‌بستي وجود ندارد، چون بر اين باورند كه: يا راهي خواهم يافت، يا راهي خواهم ساخت. روز مهندسي مبارك! وحيد مرادي/ رضا منشوري/ علي طاهري
• يك‌بار ديگر دستت را در كيسه خاطرات فرو كن! چه ديديشايد ته كيسه مرا يافتي. روز مهندسي مبارك. مهندس مولايي
• مهندسان دوست دارند مساله‌ها را حل كنند. اگر مساله‌اي دم دستشان نباشد، خودشان مساله‌اي را ايجاد مي‌كنند! روز مهندسي مبارك. نونا ميرخاني

اين‌ها بخشي از پيامك‌هايي بود كه در روز مهندسي دريافت كردم. در برنامه نشانه، چنين پيامك‌هايي را هم مرور خواهيم كرد.

اميدوارم از راديو پخش خودرو، راديوي محل كار يا راديو تلفن همراهتان بتوانيد همراه ما باشيد. FM 106.7 راديو فرهنگ ساعت 3 تا 4 بعدازظهر سه‌شنبه 6 اسفند 86. شماره پيامك برنامه هم SMS 30000558 است. پيامك‌هاي دريافتي تازه تازه خوانده مي‌شوند.

آقاي مصطفي امين‌ناصري و ديگر بچه‌هاي خوب و فعال انجمن علمي دانشكده مهندسي صنايع دانشگاه علم و صنعت ايران درخواستي داشتند براي برگزاري يك سمينار. قصد انجمن اين است كه دانشجويان را با روايت و نسخه‌اي معتبر از TRIZ آشنا كنند. صحبت كه ‌مي‌كرديم، پيشنهاد كردم مخاطب خودشان را محدود نكنند به دانشكده صنايع و اتفاقا به گونه‌اي اطلاع‌رساني كنند كه همه دانشجوها مطلع شوند و علاقه‌مندان از همه دانشكده‌ها بيايند.

وقتي از روزهاي براي ليسانس، خواندن بچه‌ها به تيمي كار كردن و تركيبي و چندرشته‌اي نگاه‌ كردن توجه كنند، پس از دانش‌آموختگي هم نتايج خوبي را تجربه خواهند كرد. براي اين سمينار، يكي از اعضاي باسليقه انجمن علمي، چنين پوستري را طراحي كرده و آن را به در و ديوار دانشگاه زدند.

اميدوارم در 90 دقيقه‌اي كه بچه‌ها در نظر گرفته‌اند بتوانم آن‌طور كه شايسته است ايشان را با TRIZ آشنا كنم. امروز در اين سمينار بسياري از خاطرات دوران دانشجويي خودمان در علم و صنعت هم مرور مي‌شود.

دوران دانشجويي و درگير شدن يا نشدن كارهاي اصطلاحا فوق برنامه بچه‌ها، آينده حرفه‌اي آن‌ها را رقم مي‌زند. بسياري از مديران خوب و موفق امروزي، در دوران دانشگاه اهل اين گونه برنامه‌ها بوده‌اند.

• سمينار برگزار شده و من از دانشگاه برگشته‌ام. كمتر از ۳۰ دقيقه ديرتر و با سالن نيمه‌پر آغاز كرديم. اما با سالن پر و چند دقيقه پس از ساعت ۱۳ آن را به پايان برديم. بيشتر شركت‌كنندگان سمينار، صنايعي بودند. مهمان‌هايي هم از ديگر دانشكده‌ها داشتيم. از چشمان مخاطب و نوع پرسش‌هاي ايشان و صداي دست زدن آخر سمينارها مي‌شود فهميد كه به عنوان سخنران آبروداري كرده‌اي يا آبروريزي!
• خانم پروفسور زينوفكينا (از استادان TRIZ ما) نقل مي‌كردند كه مساله مهمي را در دانشگاه خودشان در مسكو كشف كرده‌ بودند. مساله اين بود كه بچه‌ها خوب درس مي‌خواندند و دوران تحصيل در دانشگاه را به خوبي سپري مي‌كردند، اما خوب فكر كردن را و چگونه انديشيدن را ياد نمي‌گرفتند. اميدوارم تلاش كنيم همه كه چطور و به چيزهايي بايد چگونه فكر كنيم را خوب ياد بگيريم و به خوبي به ديگران هم بياموزيم.

زياد يا كم، هر تعداد پيراهني كه پاره كرده باشيم، آشنايي‌مان با دنياي مجازي يا مجازهاي واقعي از دو راه اتفاق افتاده است: داستان‌هاي تخيلي و فيلم‌هاي علمي ـ تخيلي. فانتزي‌ ديدن و گفتن و شنيدن هميشه بخشي از متفاوت زندگي كردن انسان‌ها است. كم سراغ نداريم مثال‌هايي را كه در زمان طرح شدن‌شان در صحنه‌اي از يك فيلم يا هنگام خواندن يك كتاب، با عبارت «مگر چنين چيزي ممكن است!» همراه كرده‌ايم و كم سراغ نداريم چيزهايي را كه امروز عادي هستند و پيشتر ناممكن.

كافي‌ است به پيامك فرستادن فكر كنيم و يك‌بار به زنگ خوردن تلفن همراه‌مان نگاه دوباره داشته باشيم؛ مگر تا چند سال پيش ممكن بود كه با تلفن حرف بزنيم، آن هم بيشتر از برد تلفن‌هاي بي‌سيم؟ براي يافتن اين كه چه پديده‌اي در حال رخ دادن است و چه برنامه‌ريزي براي «تبديل نشدني‌ها به شدن» طراحي شده است، بي‌ترديد ما را به مباحث فلسفه علم و لايه‌هاي پيچيده مرزهاي دانش مي‌برد. پرداختن به اين مقوله هم از حوصله كليك و اين ستون خارج است.

اگر اهل رؤياپردازي باشيم، لذت خلق چيزهاي  نو و شريك شدن در ايده‌هاي بكر ديگران، برايمان وصف‌نشدني است. هر ايده جالبي، وقتي نتيجه‌ اجرايي‌اش برآورده كردن نيازي از مردم باشد، يعني بوي خوش سرمايه‌گذاري براي عملياتي كردن، از آن مي‌آيد. بسيار هستند ايده‌هايي كه ما در ذهن داريم و هم زمان بي‌آن‌كه بدانيم، ايده‌اي مشابه، موضوع پروژه‌اي در يك مركز تحقيق و توسعه از شركتي بزرگ، آن سوي آب‌ها يا دورتر است. اين سوژه محققان و دانشمنداني را به خود مشغول داشته تا تصور مجازي ما را به واقعيت زندگي بياورند.

اگر اهل كليك خواندن باشيد مي‌دانيد كه در اين ستون به بهانه موضوع ويژه هر شماره، به مفاهيم نوآوري نظام‌يافته و TRIZ مي‌پردازيم. موضوع ويژه كليك، دست‌مايه‌اي تا سري به محتواي علمي TRIZ بزنيم و با معرفي يكي از «روندهاي تكامل» مطرح در دانش نوآوري نظام‌يافته، پيش‌بيني‌هايي از آينده داشته باشيم. «زندگي مجازي» عنوان نوشتن اين هفته است. اگر منصفانه به موضوع نگاه كنيم، براي اين شماره بايد همه روند‌هاي تمامل را ذكر كنيم و در موردشان مثال بزنيم. چون وقتي از زندگي صحبت مي‌كنيم، يعني با تغيير و تكامل‌يافتن همه چيز كار داريم و فقط به يك مصداق نمي‌توانيم بپردازيم. اما اگر بخواهيم به يك روند بسنده كنيم، براي اين شماره، «پويايي» و «حركت از ابعاد ماكرو به نانو» را برمي‌گزينيم. «پويايي» مي‌گويد كه در مسير تكامل بايد از ثابت بودن اجزا، به تك‌محوري شدن و بعد چنداتصالي حركت كنيم و سپس ساختار كاملا منعطف را ايجاد نماييم و بعد آن‌ها را مايع يا گاز كرده و در ادامه هم تحت تاثير يك ميدان، به كار واداريم. چاقو براي بريدن، در ادامه تكاملش ابداع قيچي را داشت و بعد برش به كمك سيم‌ها و برش با آب پرفشار (واتر كاتر) و در ادامه هم برش ليزري را شاهد هستيم.

در مورد «حركت از ابعاد ماكرو به نانو» به سادگي بايد گفت كه همه چيز از اندازه‌هاي چندمتري رفته‌رفته به چند سانتي‌ و چند ميلي تا چند نانويي در حال كوچك شدن و بهتر شدن هستند. مثال‌ هم برايش فراوان سراغ داريم. هارد ديسك‌هاي قديمي چند مگابايتي كه به اندازه يك اتاق بودند را مقايسه كنيد با فلش‌هاي بندانشگتي چند گيگا بايتي.

اگر به زندگي مجازي و مجازي‌هاي واقعي بپردازيم، چنين آينده‌اي قابل تصور است:

1. روبات‌ها هم‌زيست ما مي‌شوند و با آن‌ها زندگي مي‌كنيم. به سادگي، در محل كارمان چند همكار روبات خواهيم داشت و مديرمان هم شايد روبات باشد. فرزندان ما هم‌بازي‌هايي دارند كه انسان نيستند اما بسيار خوب و عادي و هوشمندانه بازي مي‌كنند.
2. نظام آموزشي ما در مدرسه و دانشگاه با حضور روبات‌هاي نرم‌افزاري و سخت‌افزاري ساز و كارهاي خود را پيش مي‌برد. البته مغزافزار اصلي متعلق به انسان است اما بسياري از امور را انسان‌نماها رتق و فتق مي‌كنند.
3. سيستم‌هاي هوشمند و شبكه‌هاي پيچيده مرتبط با هم، در هر لحظه براي ما تصميم‌گيري مي‌كنند و از ما مي‌خواهند كه تصميم‌هاي كليدي را خود بگيريم. هر چند تا روزهاي آينده، تصميم‌گيري نيز امري عادي و تفويض شده به سيستم هوشمند خواهد بود. كدام مدرسه برويم، چه بخريم، چه بپوشيم و چقدر پول خود را كجا هزينه كنيم، سوال‌هاي عادي است كه نرم‌افزار به ما جوابش را مي‌دهد.
4. اندام انساني شبيه‌سازي مي‌شوند و تركيبي از سيستم‌هاي زنده با مثلا قلب ديجيتال خواهيم داشت. آيا مغز هم ممكن است ديجيتال شود؟
5. تنظيم كردن‌ها از هر نوع و هر جنس و براي هر كجا كه باشند به شكل خودكار انجام مي‌شوند. درها براي اشخاصي باز مي‌شوند كه بايد از دري گذر كنند و به اندازه رد شدن او هم كنار مي‌روند نه چن سانتي‌متر بيشتر. از جايي به جايي رفتن‌ها، اگر امروز به كمك نقشه گوگل يا مسيرياب‌هاي تلفن همراه و خودرو صورت مي‌پذيرند، فردا خود رفتن هم خودبه‌خود مي‌شود. شما مي‌گوييد من 7 دقيقه وقت دارم بروم جلسه با فلاني، سيستم هوشمند شما را از جايي كه هستيد مي‌برد به جايي كه مي‌خواهيد. مسير و وسيله سفر و ... همه با او است.
6. بودجه‌هاي ديجيتالي خواهيم داشت. مثلا هر سال مي‌توانيم n گيگا واحد انرژي مصرف كنيم. حالا اين كه چقدر از آن انرژي گرمايي است و چقدر روشنايي و سوخت و ... بايد برنامه‌ريزي شود تا كسري نداشته باشيم.
7. چيزهايي خواهيم داشت كه انگار واقعي‌اند اما نيستند! مثلا ممكن است كنار خيابان خودرويي را ببينيد كه پارك شده و شما بخواهيد جلوي آن پارك كنيد. اما وقتي دنده عقب مي‌رويد مي‌بينيد كه يك خودروي سه بعدي مجازي آن‌جا است! هنوز هم هست اما شما مي‌توانيد از روي آن و از ميانش راه برويد!
8. چند كليد واژه مثل جستجو در گوگل، براي تلويزيون مجازي خود تعريف مي‌‌كنيم و او مي‌گردد و براي ما برنامه‌هايي را پيدا مي‌كند كه مثلا در آن‌ها آقاي آ مجري و موضوع برنامه ب است و تصويرهاي پ پخش مي‌شود. ديدن خلاصه برنامه‌هاي دلخواه هم كار ساده‌اي خواهد بود.
9. گذشته‌هاي ما به روز مي‌آيند. شما مي‌توانيد روزي خاص، ساعتي مشخص يا رخدادي از گذشته‌تان را فراخوان كنيد و آن را مثل واقعيت موجود اما به شكل مجازي مرور نماييد. از همه پيشينه زندگي شخصي و حرفه‌اي شما نسخه‌اي پشتيبان تهيه مي‌شود كه دسترسي به آن با نام كاربر و رمز عبور شما ممكن است.
10. جستو كردن در فكر خود، به دنبال كساني كه مثل شما فكر مي‌كنند (هر كجاي دنيا كه باشند) و هر نوع جستجوي ناممكن ديگر امروزي، ‌در آينده جزو «عادي‌ها» خواهد بود.
11. غذاهاي مجازي (كه سيرمان مي‌كنند)، دوستان روباتيك، تاكسي پرنده و زندگي در خانه‌‌اي روي هوا و تصويري شدن فكرهاي‌مان پيش روي چشم خود، امروز نشدني‌ هستند، فردا چطور؟ اين مرزهاي تخيل و واقعيت و مجازي و حقيقي چگونه حفظ مي‌شوند؟

عميق‌ كه نگاه كنيم، در عصر فناوري اطلاعات و ارتباطات، دست‌اندركاران آن روي مرزهاي بود و نبود و شدن و نشدن گام بر‌مي‌دارند. بسياري از كارهاي ما در آينده با يك كليك كردن انجام مي‌شوند. كدام‌ها را براي خود نگه‌داريم و كدام‌ها را بسپاريم به مجازي شدن؟

زندگي همه ما روزمرگي‌هايي به همراه دارد كه مدام ما را مشغول خود داشته است. چنين و چنان‌هاي شناخته شده و بايد و نبايدهاي آشنا، آن‌قدر زياد هستند كه مجالي براي فكر كردن و «خلاق انديشيدن» باقي نمي‌گذارند. چند دقيقه‌اي به ديگر كارها و مشغله‌هاي فكري‌تان مرخصي بدهيد و با مرور محتواي آن‌چه در بالا خوانديد، متفاوت فكر كنيد. اگر چيزهاي جالبي به فكرتان رسيد و از ايده‌پردازي خود لذت برديد،‌ با يك اي‌ميل به كليك، ديگران را هم در آن شريك كنيد. همه واقعيت‌هاي امروز، ريشه در رويا‌هاي ديروز دارند.  clickparvandeh@jamejamonline.ir

اين مطلب در كليك يك‌شنبه 5 اسفند ماه 1386 چاپ شده است. دسترسی مستقیم به مطلب از سایت روزنامه جام جم: http://www.jamejamonline.ir/papertext.aspx?newsnum=100931542734

كمتر از يك ماه پيش با دبير سرويس دانش و فناوري روزنامه همشهري نشستي كوتاه داشتيم و در پايان نتيجه‌ اين شد كه براي همشهري بنويسيم. به مناسبت‌هاي مختلف و به بهانه مشكلات و تهديدها و فرصت‌هاي گوناگون، مي‌توان مساله‌هاي متفاوتي را تعريف كشف كرد و در ادامه به توليد راه‌حل‌هاي كاربردي و اجرايي براي آن‌ها پرداخت.

برف زمستاني ايران و مشكلات ناشي از آن بهانه اولين نوشته براي همشهري بود. (راستي! اين نعمت را چرا مشكل‌آفرين تلقي مي‌كنيم؟)

امروز سه‌شنبه 30 بهمن 1386 اين مطلب با تيتر زمستان برفي در چهار فصل نوآوري در صفحه 23 روزنامه همشهري يعني صفحه دانش و فناوري چاپ شد. دسترسي به آن از طريق همشهري آنلاين هم فراهم است. براي خواندنش اينجا را كليك كنيد: http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=46594

در مورد اين مطلب دو نكته را بايد يادآور شوم. يكي عكس‌هاي مرتبط با هر بند از مطلب است كه در نسخه چاپي نيستند ولي اينجا مي‌بينيدشان و دومي سمت ترجمه شده از عنوان سازماني من در مؤسسه است. همكارانم در همشهري Iranian Institute of Innovation & Technological Studies را «انجمن ايراني نوآوري و مطالعات فناوري» آورده‌اند كه ما عادت داريم آن را مؤسسه مطالعات نوآوري و فناوري ايران بناميم. ترجمه يك نام از فارسي به انگليسي و برگردان مجددش به فارسي با واژه‌هايي كاملا متفاوت برايم جالب بود!

چگونه مي‌توان با يك نگاه علمي، تهديدهاي زمستاني را تبديل به فرصت كرد؟

زمستان برفي در چهار فصل نوآوري

 

زندگي همه ما با فرآيند حل مسئله درآميخته است. همه فعاليت‌هاي حرفه‌اي يا شخصي ما در هم تنيده با مسئله‌ها‌ست. گاهي مسئله را تحمل مي‌كنيم تا گذر زمان و كسي ديگر، برايش راه‌حلي بيابد و گاهي از راه‌حلي كه ديگران پيش از ما كشف كرده‌اند، بهره مي‌گيريم. هر چه مسئله جدي‌تر و بحران‌آفرين‌تر باشد، يافتن يك راه‌حلي اساسي براي آن در اولويت بالاتري قرار مي‌گيرد و بودجه كافي و فكر تعداد بيشتري صاحب انديشه برايش بسيج مي‌شود. زمستان 1386 ما در ايران، سرما و مسئله‌هايي خاص به همراه داشت و دارد؛ اختلال در حمل‌ونقل و دشواري جمع‌آوري برف‌ها و قطعي گاز شهرها و... همه از پيامدهاي آشنا و تجربه نشده آن بودند. آيا همه جاي دنيا در زمستان، دچار مسئله‌هاي جدي مي‌شوند؟ آيا كسي در دنيا مسئله‌هايي شبيه ما را پيشتر تجربه كرده و راه‌حل خوبي هم براي آن يافته است؟ در اين نوشتار‌ از چندمنظر مختلف به روزهاي سرد و برفي زمستان پرداخته‌ شده؛ محصولي نو از فناوري، كمك فني به آمد و شد خودروها، فراهم كردن خدمات مناسب براي رانندگان و هشدار عادي رفتار نكردن به مردم، نمونه‌هايي هستند كه به وصفشان مي‌پردازيم.