آيا TRIZ مهم است؟

1. نوآوران روزگار معتقدند كه يكي از بزرگترين اختراع‌هاي قرن بيستم «اختراع روش اختراع كردن» بود. اين اختراع را گنريش آلتشولر روسي انجام داد. او نخستين اختراع‌هايش را در كلاس نهم انجام داد و به واسطه آن جذب نيروي دريايي شوروي سابق شد. وي در ادامه زندگي خود با تمركز بر پشت پرده اختراع‌ها از كشف راز و رمزهايي سخن گفت كه به كمك آن هر مهندسي مي‌توانست دست به اختراع بزند و بدين‌ترتيب TRIZ را ابداع و معرفي كرد. زندگي بسيار جالب و درس‌آموز او با روايتي معتبر، در كتاب «40 اصل؛ شاه‌كليدهاي TRIZ براي نوآوري» آمده است. امروز در دنياي شرق و غرب عبارت «نوآوري نظام‌يافته» يا «تئوري حل مساله‌هاي ابداعي» را در كنار TRIZ به‌كار مي‌برند.
2. دنياي امروز با مساله‌ نوآوري مواجه نيست! چرا كه پژوهشگران و متخصصان كاركشته شركت‌هاي پيشروي دنيا، تعريف مساله، ارايه راه‌حل‌هاي خلاق و دانش‌محور و در نتيجه نوآوري را به خوبي بلدند. مساله دنياي امروز، زودتر به نوآوري رسيدن و ارايه تازه‌ها به بازار است. در نيم قرن اخير، دنياي شرق و غرب از روش‌هاي نوين نوآوري چون 6 سيگما، مهندسي ارزش و تفكر ناب، بهره‌ مي‌برند. ادامه اين مسير در بيست سال گذشته به TRIZ گرايش پيدا كرده است. تاسيس انجمن TRIZ در اروپا و ژاپن، برگزاري كنفرانس‌هاي سالانه و توسعه چشمگير آموزش‌هاي كاربردي در شركت‌هاي برتر ژاپن و صنايع شناخته‌شده‌ كره‌جنوبي چون سامسونگ و هيونداي و ال. جي. نشانه‌هايي از اين ماجرا در شرق به شمار مي‌آيند. غرب هم از ناسا گرفته تا شل و زيمنس و جنرال موتور و اينتل و ديگران، توجه جدي به نوآوري نظام‌يافته دارند. طراحي محصولات جديد و پيش‌بيني آينده فناوري‌هاي از جمله بهره‌هايي است كه از اين دانش مي‌برند.
3. ايرانيان در جستجوي TRIZ رقابت تنگانگي با كره جنوبي دارند. كافي‌ است از ابزار Google Trend استفاده كنيم و با درج TRIZ ببينيم كه تعداد جستجوهاي انجام شده براي اين لغت در ايران ما را به چه رتبه‌اي از كنجكاوي و پژوهش مي‌رساند. معمولا ما اول هستيم. اين اول بودن يكي دو سالي است كه توجه محافل معتبر علمي معتبر با اين حوزه را به كشور ما معطوف كرده است. تا حدي كه انجمن TRIZ اروپا آمادگي دارد تا در صورت درخواست ايران، كنفرانس سالانه خود را به ايران بياورد.
4. TRIZ دانش خواص است؛ چون هم پول‌ساز است و هم يكي از اكسير‌هاي موفقيت شركت‌هاي بزرگ در دنياي رقابت و نوآوري به شمار مي‌آيد. به همين دلايل ساده، تمايل چنداني براي ترويج آن در جوامع وجود ندارد. اما در ايران اوضاع فرق داشته و دارد. از سال 1383 تا 1386 روزنامه جام جم با تعريف ستوني به نام «اكسير نوآوري» در همين صفحه، به معرفي اين دانش پرداخت. نتيجه آن مجموعه يادداشت‌هاي هفتگي بود كه به زودي در كتابي با همان نام توسط جام جم به چاپ خواهد رسيد. در شبكه 4 سيما نيز سال 1385 برنامه‌اي با نام «آشنايي با TRIZ: نوآوري نظام‌يافته» در 5 قسمت 30 دقيقه‌اي توليد شد كه از شنبه 9 شهريور ساعت 21:40 در حال پخش است. شنوندگان راديو فرهنگ و راديو گفتگو هم از سال‌ 1384 چندين بار در برنامه‌هاي مختلف با اين موضوع به شكل گذرا آشنا شده‌اند.
5. امسال كه سال نوآوري است و امروز كه توجه علاقه‌مندان خلاقيت و نوآوري به روش‌هاي نظام‌مند حل مساله با اتكا به خلاقيت جلب شده، جاي راهبر اين دانش در كشورمان خالي است. دكتر محمدحسين سليمي، استاد تمام دانشگاه صنعتي اميركبير ـ‌ كه بيش از يك دهه رئيس موفق اين دانشگاه بود ـ دي ماه سال 1386 در پي بيماري سرطان از ميان ما رفت. اما چه نيكو كه نامش به نيكي ياد مي‌شود و نهالي كه آن را عاشقانه آب مي‌داد، در حال ثمر دادن است. حضور وي به دعوت دكتر عيسي جلالي، در برنامه «دو قدم مانده به صبح» (مهرماه 1386) آخرين يادگارهاي تصويري است كه از او مانده و آن‌چه در برنامه اين روزهاي شبكه 4 مي‌بينيم روايتگر تلاش او براي ترويج اين دانش و مدل تفكر در كشور است.

همكاري كه اين موضوع را نقل مي‌كرد، آن را ديشب در زيرنويس‌هاي اعلان برنامه شبكه ديده بود و دريافته بود كه بايد همان برنامه آشنايي با نوآوري نظام‌يافته TRIZ باشد كه سال 1385 به پايانش برديم.

حالا چند دقيقه‌اي مي‌گذرد كه پخش قسمت اول اين برنامه تمام شده و پيامك و تماس تلفني دوستان، حكايت از پسند آن دارد. بازخورد مخاطب در هر سمينار و كارگاه و كلاس و درسي اولين و مهم‌ترين چيزي است كه مي‌گويد روسفيد بوده‌اي يا خير و بايد خسته بماني يا خستگي از تن به ‌در كني.

حقيقت اين است كه اين برنامه پس از يك سال كار فكر شده، 1385 تحويل شبكه شد. از جمله برنامه‌هاي مصوبي بود كه در طرح اوليه آن بنا بود 13 يا 26 قسمت باشد، اما تصميم شوراي مربوط چنين اعلام شد كه 5 تا ساخته شود تا بعد در مورد ادامه آن تصميم‌گيري شود.

اين برنامه گفتني زياد دارد. از برنامه‌اي كه موضوع و محتواي آن نوآوري است و به تفكر خلاق و حل مساله مي‌پردازد، انتظار مي‌رود كه در شكل و ساختار هم خلاق و متفاوت باشد. شايد برايتان جالب باشد بدانيد كه براي اين كار:

• مجري طرح و تصويربردار اصلي و تدوين‌گر اين برنامه TRIZ را آموزش ديدند تا بتوانند آن را در قاب تصوير هم احيا كنند. اين كار در قسمت‌هاي بعدي نمود بيشتري دارد.
• طراحي محتواي برنامه‌ با توجه به محتواي زماني و فاصله پخش هر قسمت، كار دشواري بود؛ هم بايد TRIZ را بگويي، هم زمان كافي برايش نداري، اين تضاد را بايد حل مي‌كرديم.
• براي تصويري بودن برنامه، چند قالب مختلف را انتخاب كرديم و يكي از مساله‌هاي ما پيدا كردن لوكيشن‌ مناسب براي پلاتوهاي كارشناسي بود.
• پيوند صحيح بخش‌هاي كارشناسي و صحبت‌هاي مهمانان خارجي برنامه با تصويرها و ... كار ساده‌اي نبود.
• تدوين دو سه قابي برنامه و حركت افقي تيتراژ پاياني براي زمان توليد برنامه، نو و جديد بود. يكي از مديران كليدي تصميم‌گير در مورد برنامه، آن زمان نگران واكنش مخاطب به اين جسارت تدوين‌گري بود. امروز قاب‌هاي مشابه در سريال‌ها هم ديده مي‌شود.

اميدوارم برنامه ديده شده باشد و بينندگان آن مفاهيم پايه‌اي TRIZ و تفكر نوآوري نظام‌يافته را بي‌نياز از حضور در كلاس‌ها و سمينارهاي آموزشي فراگيرند.

ياد دكتر سليمي و دلسوزي‌هاي ايشان براي TRIZ و اين برنامه كه يكي از محصولات آن انديشه است، به خير. خدايش بيامرزد. اميدوارم با وجود همه دشواري‌هايي كه توليد برنامه داشت، خستگي‌هاي تيم با ديدن كار روي آنتن و گرفتن بازخوردهاي مثبت از مخاطب در رود.