من هنوز دبيرستان مي‌رفتم و مجيد دانشجو بود. معماري مي‌خواند در دانشگاه بين‌المللي امام خميني. همان سال‌هاي اول كه قزوين مي‌رفت و پيش از آن كه مدام تهران دانشجوي مهمان باشد هم كمتر آن‌جا مي‌ماند. صبح كله سحر مي‌رفت قزوين و ديروقت شب برمي‌گشت. در اين رفت و آمدها، گاه با خود نان قزويني مي‌آورد. نان‌هاي گردي كه در كيسه‌هاي زرد رنگ بسته‌بندي مي‌شدند. اين نان‌ها در خانه ما با استقبال همراه شدند. گاه از سر خودخواهي ترجيح مي‌داديم مجيد برود قزوين تا ما نان آن‌جوري داشته باشيم.

نان خريدن در روزگار امروز، بيشتر به سوپري‌هاي سر كوچه ختم مي‌شود، تا نانوايي. البته، من هنوز هم دوست دارم گاه و بي‌گاه تجربه صف ايستادن و نان داغ و تازه گرفتن را تكرار كردم. مثل روزهاي درس و مدرسه و پيش از عائله‌مندي! ولي نان خريدن از سر راه، بيشتر روزها برنده است.

سوپر تك ته آن كوچه است و سر كوچه پاييني هم آن ديگري. جوان پشت دخل سوپر تك، مهربان و خوشروتر است. نان قزويني هم هر روز مي‌آورد. از بانك ملي هم يك دستگاه كارت‌خوان گرفته كه كار مشتري را معمولا راحت‌تر مي‌كند. البته خريد با اين دستگاه‌هاي Pos معمولا خرج آدم را بيشتر مي‌كند. پول كه مي‌دهي، مي‌شماري، اينجا چند كليد را مي‌زني و نمي‌فهمي كه دقيقا چقدر جيبت را خالي كرده‌اي.

چند ماه قبل كه نان قزويني مي‌خريديم، كيسه‌ تا شده بود. يعني اول نان مي‌رفت در كيسه و دوم، تا مي‌شد تا راحت‌تر جابه‌جا شود. دو سه ماهي است كه تغييري در بسته‌بندي رخ داده. تغييري ساده و جالب. كيسه را باز مي‌كني، نان تا شده را بايد از آن بيرون بياوري. يعني، اول نان را تا مي‌كنند و دوم آن را در كيسه مي‌گذارند. جالب اين است كه كيسه‌ها اندازه‌اي نصف قبل دارند.

ياد ابزار تفكر چند پنجره‌اي افتادم. ابزاري ساده كه در TRIZ زياد استفاده مي‌شود. مساله را در طول زمان به سه بازه گذشته، حال ‌و آينده مي‌برد. سوژه مساله كه مي‌تواند نان‌ كيسه‌اي ما باشد را هم در سه سطح سوپرسيستم (يا بالادست و چيزهاي بيرون از مساله)، سيستم (يا خود محصول) و زيرسيستم (يا پايين‌دست و اجزا) مي‌نگرد. شكل ساده آن مي‌شود يك صفحه شطرنج يا جدول 9 خانه (3 در 3). مثل اين نمونه كه ژاپني‌ها از آن استفاده مي‌كنند:

شكل‌ها و آيكون‌هايي كه گوشه راست بالاي هر خانه كشيده‌اند شرحي است بر اين كه هر خانه براي چه منظوري وجود دارد. بهتر است اول با خانه مركزي جدول آشنا شويم: سيستم در وضع موجود. رديف وسط براي سيستم است. رديف بالا كلا به ابرسيستم اختصاص دارد. رديف كف هم به زيرسيستم مي‌پردازد. ستون چپ، گذشته است و ستون وسط حال و ستون راستي، آينده.

نان‌ كيسه‌اي توي سوپرتك، سيستم است در زمان حال. نان كيسه‌اي از زمان توي تنور رفتن تا رسيدن به فروشگاه، در گذشته سيستم است. وقتي به خانه ما مي‌آيد و مثل ديشب كنار كوكوسبزي مي‌نشيند، آينده سيستم است. كيسه و نان دو جزء سيستم هستند كه هر كدام خود گذشته و آينده‌اي دارند. در ابرسيستم هم خانه ما و من و شما قرار مي‌گيرد. كشف اين كه چه چيزي را چرا بايد از كجاي كار تغيير دهيم با اين ابزار بسيار ساده‌تر از شيوه‌هاي ديگر صورت مي‌گيرد.

من مساله نان قزويني را اين طور ديدم كه با نگاهي به آينده سيستم، يعني شرايط استفاده از محصول سر سفره غذا، تغييري در زيرسيستم يعني اجزاي آن ايجاد كردند. نمي‌دانم چند تا كيسه در روز توليد مي‌كنند و چقدر پول مي‌دهند، اما حالا كه كيسه نصف صرف مي‌شود و طبيعت هم كمتر بد و بيراه نثارمان مي‌كند، بايد اين بهبود را شاكر باشيم و قدردان.

از قزويني‌ها كه بگذريم، اين ژاپني‌ها استاد ساده كردن و استفاده مدام از ابزارهاي كاربردي هستند. مي‌گيرند، با زندگي و فرهنگ خود سازگارش مي‌كنند، بعد همه دنيا از آن‌ها ايده مي‌گيرند يا همان را مي‌خرند.

چاپ سوم كتاب بهبود بي‌ترديد همين روزها به بازار مي‌آيد. خبر دارم كه جلد كتاب از هفته گذشته منتظر پيوستن متن و صحافي شدن بود. مؤسسه خدمات فرهنگي رسا اين چاپ را مثل 2 چاپ پيشين روانه بازار نشر مي‌كند.

تغييرات اين چاپ شامل افزودن يك يادداشت از مهندس مسعود رهگذر و گفتگوي انجام شده با وي در آخرين سفرش به ايران است. او تنها ايراني است كه مدرك CVS (بالاترين مدرك حرفه‌اي مهندسي ارزش دنيا) را دارد. فرم‌هاي كاربردي پيوست كتاب نيز بازنگري شده و بهبود يافته‌اند.

در بند اول يادداشت چاپ سوم كتاب آورده‌ شده: «وقتي چاپ اول و دوم كتاب ناياب شده است، بايد اين‌طور دريافت كه 4400 علاقه‌مند، شمارگان اين دو چاپ را ديده‌اند، خريده‌اند، خوانده‌اند و دارند. در اين روزگار و در اين اوضاع بازار نشر (آن هم نشر كتاب‌هاي تخصصي) به چاپ سوم رسيدن، خبر خوبي براي تيم پديدآورنده كتاب است. اي‌كاش خوانندگان كتاب را رصد كرده بوديم (يا آن‌ها به ما بازخورد مي‌دادند) و مي‌توانستيم براي چاپ سوم با آماري واقعي و مستند، قوت و ضعف‌هاي چاپ‌هاي پيشين را تحليل كنيم و كتاب را بهبود دهيم.»

فهرست ذيل، شامل كتاب‌هايي مي‌شود كه براي توليد فيلم مستند داستاني ذهن برتر كه دوشنبه 881014 ساعت 9 شب از شبكه تهران (شبكه 5 سيما) پخش شد، مرور شدند. اين كه بگوييم كجاي اين فيلم از كدام كتاب و كدام صفحه چه دارد، كار دشواري است. شايد هيچ رابطه مستقيمي پيدا نشود! اين‌ها بار ديگر مطالعه شدند و نويسنده سناريو هم آن‌ها را تورق كرده (البته با دقت) تا اتفاق نظرها و اختلاف ديدگاه‌ها و هست و نيست دانشي موضوع تفكر خلاق، پيش روي تيم توليد ذهن برتر قرار گيرد. شما هم اگر دوست داشتيد اين‌ها را بخوانيد.

1.  تفكر خلاق و حل خلاقانه مساله . ترجمه و تاليف خيريه بيگم حائري‌زاده، ليلي محمدحسين . نشر ني . چاپ اول: 1381 شابك 9643126285

2. قصه‌هاي خلاقيت و موفقيت . گردآورنده: عاطفه حجازي . انتشارات برگابرگ . چاپ اول: 1381 . شابك x964777107

3.  خلاقيت: آزادسازي نيروهاي درون . نوشته اُشو . ترجمه مرجان فرجي . چاپ دوم: 1380 . انتشارات فردوس . شابك x964320118

4. تكنيك‌هاي خلاقيت فردي و گروهي . تاليف جليل صمدآقايي . ناشر: مركز آموزش مديريت دولتي . چاپ اول: 1380 . شابك 9643380661

5. 101 تكنيك حل خلاق مساله . نوشته جيمز ام. هيگينز . ترجمه محمود احمدپور دارياني . ناشر: مؤسسه انتشارات اميركبير تهران . چاپ پنجم: 1384 شابك 9640007919

6. هفت نوع هوش . نوشته توماس آرمسترانگ . مترجم: ناهيد سپهرپور . انتشارات پيك آوين . چاپ اول: 1384 . شابك 9648148120

7. خلاقيت جوهره كارآفريني . تاليف جليل صمدآقايي . ناشر: مركز كارآفريني دانشگاه تهران . چاپ اول: پاييز 1383 . شابك 9640399493

8. ماهيت خلاقيت و شيوه‌هاي پرورش آن . نوشته دكتر افضل‌السادات حسيني . چاپ دوم: 1381 . انتشارات به‌نشر (آستان قدس رضوي) . شابك 9643337111

9. شش كلاه تفكر . نويسنده: دكتر ادوارد دوبونو . برگردان آذين ايزدي‌فر . انتشارات پيك بهار . چاپ ششم: 1385 . شابك 9649018476

10. 17 اصل كار تيمي . نوشته جان ماكسول . ترجمه مهندس عزيز كياوند . انتشارات فرا . چاپ اول: پاييز 1382 . شابك 9647092253

11. حل خلاق مساله: ‌مهارت‌هاي فكري براي جهان در حال تحول . نوشته ادوارد لامزدين و مونيكا لامزدين . ترجمه دكتر بهروز ارباب‌شيراني و مهندس بهزاد نصر آزادني . انتشارات اركان دانش (اصفهان) ـ . چاپ پاييز 1386 . شابك: 5-14-2591-964-978

راه ساده تهيه كتاب‌ها جستجوي شماره شابك (شماره استاندارد بين‌المللي كتاب‌) هر يك در وب است. بعد سفارش دادن به يكي از كتابفروشي‌هاي آنلاين مانند بخوان دات كام و آدينه بوك و ...