از حذف خميردندان تا شهرهاي فضايي

 از سال‌ها پيش كه داستان‌هاي تخيلي نويسندگان صاحب‌نام را مي‌خوانديم، همواره تخيل و تصور اين كه آينده چگونه خواهد بود برايمان جذابيت داشته است. بسياري از چيزهايي كه در كتاب‌هاي ژول‌ورن تخيل فرض مي‌شدند، امروزه شكل واقعي پيدا كرده و به عمل درآمده‌اند. امروز دانشمندان دنيا تنها بر اساس تخيل نويسندگان يا خودشان دست به تحقيق و پژوهش نمي‌زنند. امروز دانشمندان دنيا، از دانش كاربردي نوآوري و تكنيك‌ها و روش‌هاي حل خلاق مساله كمك مي‌گيرند تا آينده‌اي واقعي را ترسيم كنند. شعار مهمي در بحث آينده‌نگاري فناوري (Technology Foresighting) وجود دارد: «آينده، ادامه راه گذشته نيست.» با اين توصيف، پيش‌بيني و ترسيم آينده نه بر اساس تخيل صرف،‌ بلكه با رويكرد محقق شدن آن ترسيم هدف مورد انتظار از پژوهش‌ها است. نمونه‌هاي فراواني از اين قبيل فعاليت‌ها را همه‌روزه در اخبار رسانه‌ها شاهديم.

از جمله قوي‌ترين روش‌ها و ابزارهاي پيش‌بيني واقع‌بينانه آينده را مي‌توان در دانش نوآوري نظام‌يافته TRIZ جستجو كرد. يكي از دانشمندان معاصر اين دانش با نام كالوي رنتنن Kalevi Rantanen در مقاله‌اي كه به تازگي منتشر كرده، تحولات عرصه نوآوري سال‌هاي 2010 تا 2060 را بر اساس ابزارهاي (مانند 40 اصل و 9 پنجره) پيش‌گويي كرده است. او گوشه‌هايي از نوآوري‌ها را در هر دهه از اين بازه زماني، با اين مثال‌هاي ذكر كرده:

2010 تا 2020 ـ استفاده گسترده از تلفن‌هاي تصويري/ ابزارهاي موسيقي Hands-Free (مثلا گيتاري از جنس هوا كه شما فقط با تكان دادن دست خود آن را مي نوازيد)/ سلول‌هاي خورشيدي زنده و داراي زيست

2020 تا 2030 ـ شبكه‌هايي از حسگرهاي مينياتوري بسيار ريز/ جايگزيني خميردندان با نانوگياه‌ها (هم نظافت دهان و دندان هم تغذيه خوراكي طبيعي)/ گوشت مصنوعي خوراكي/ ديودهاي كوچك نورافشان به جاي تيرهاي چراغ برق

2030 تا 2040 ـ تلفن‌‌هاي داراي عصب/ تلويزيون 3 بعدي و فناوري‌هاي شناوري (حركت آزادانه دستگاه‌ها با غوطه‌وري در ميان هوا و زمين)/ پارچه‌هاي خود تميزكننده/ خودروهاي آسيب‌ناپذير

2040 تا 2050 ـ پروازهاي تك‌سرنشين به مريخ/ شبكه‌هاي هوشمند متشكل از ربات‌هاي بسيارريز/ ربات‌هاي فوتباليست/ استفاده گسترده مردم از ميكرو ربات‌ها

2050 تا 2060 ـ خانه‌هاي فوري (مثل كنسروها و كمپوت‌ها)/ شهرهاي فضايي/ نانوگياه‌ها براي درمان‌هاي پزشكي از حفره‌هاي ريز پوستي/ انرژي‌هاي هسته‌اي مقرون به صرفه و ارزان/ سفينه‌ها و فضاپيماهاي كوچك (به اندازه يك كليد)

 اين دانشمند در اين مقاله آورده است كه خوانندگان مي‌توانند تا سال 2060 ميلادي يعني 1440 هجري شمسي صبر كنند و اين فهرست را با فهرست آرتور سي. كلارك مقايسه كنند و آن زمان به قضاوت بنشينند كه TRIZ چقدر مي‌تواند به بهبودهاي كلان و اساسي و پيش‌بيني نسل‌هاي آينده فناوري كمك كند.

 اين مطلب پيش از شهريور ۱۳۸۶ در روزنامه جام‌جم چاپ شده است. www.jamejamonline.ir